.ans.bouter.liedtekst-&.poëzievertalingen.
liedteksten & gedichten            over vertalen/hertalen             contact             zoeken             home
over vertalen en hertalen: kanttekeningen bij de vertalingen (vanaf 2014)
Dwars Vers















































inhoud


13-12-2019 - bing crosby & the andrew sisters: don't fence me in
10-12-2019 - billie holiday: god bless the child + it had to be you
26-09-2019 - something - in een nieuw jasje
24-09-2019 - wisdom (it was ...) - sara teasdale
11-09-2019 - my cocoon tightens - colors tease - emily dickinson
09-09-2019 - the fact that earth is heaven - emily dickinson
07-09-2019 - the butterfly upon the sky - emily dickinson
05-09-2019 - the largest fire ever known - emily dickinson
04-09-2019 - the sky is low - the clouds are mean - emily dickinson
02-09-2019 - nature rarer uses yellow - emily dickinson
30-08-2019 - the future never spoke - emily dickinson
28-08-2019 - this is the land the sunset washes - emily dickinson
26-08-2019 - to fight aloud is very brave - emily dickinson
22-08-2019 - shall I take thee, the poet said - emily dickinson
13-08-2019 - a charm invests a face - emily dickinson
19-07-2019 - aretha franklin - think
22-06-2019 - Zomerzinnen literatuur- en muziekfestival
28-05-2019 - nederland vertaalt 9
11-04-2019 - lucy in the sky with diamonds
13-02-2019 - shall I compare thee to a summer's day? - shakespeare
10-02-2019 - weer eens een dickinson: beauty be not caused it is
25-01-2019 - doubt - sara teasdale
22-01-2019 - faults - sara teasdale
16-01-2019 - houses of dreams - sara teasdale
14-01-2019 - sara teasdale: after love | because
12-01-2019 - pain - sara teasdale
11-01-2019 - in the metropolitan museum - sara teasdale
09-01-2019 - swans - sara teasdale
08-01-2019 - the kiss - sara teasdale

24-12-2018 - young love - sara teasdale
10-12-2018 - it is not a word - sara teasdale
02-12-2018 - only in sleep - sara teasdale
30-11-2018 - I would live in your love - sara teasdale
30-11-2018 - change - sara teasdale
29-11-2018 - alone - sara teasdale
15-11-2018 - lessons - sara teasdale
02-11-2018 - the answer - sara teasdale
10-10-2018 - in Flanders fields - john mccrae
17-07-2018 - come on to me - paul mccartney
14-06-2018 - no rack can torture me - emily dickinson
31-05-2018 - a decemberdag - sara teasdale
30-05-2018 - I shall not care- sara teasdale
24-05-2018 - may - sara teasdale
23-05-2018 - my heart is heavy - sara teasdale
19-05-2018 - what do I care - sara teasdale
18-05-2018 - let it be forgotten - sara teasdale
16-05-2018 - barter - sara teasdale
19-04-2018 - the destruction of Sennacherib - lord byron
30-01-2018 - blazing in gold and quenching in purple - emily dickinson
30-01-2018 - the red blaze is the morning - emily dickinson
18-11-2017 - somewhat to hope for - emily dickinson
06-10-2017 - I reason, earth is short - emily dickinson
28-09-2017 - that love is all there is - emily dickinson
26-09-2017 - forever is composed of nows - emily dickinson
17-09-2017 - to hear an oriole sing - emily dickinson
05-09-2017 - just one of those things - nummer van cole porter
03-04-2017 - the ladies who lunch - stephen sondheim
02-04-2017 - elegy | klaaglied - edna st. vincent millay
23-02-2017 - childhood is the kingdom where nobody dies -
09-04-2016 - sara teasdale - I am not yours
30-03-2016 - I have been very lonely all today - owen barfield
27-03-2016 - the ruined maid - thomas hardy
edna st. vincent millay
22-02-2017 - drowning is not so pitiful - emily dickinson
20-02-2017 - softened by time's consummate plush - emily dickinson
04-02-2017 - portrait by a neighbor - millay
13-01-2017 - the return from town - millay
05-01-2017 - safe upon the solid rock the ugly houses stand - second fig
09-12-2016 - my candle burns at both ends - millay - first fig
08-12-2016 - because I could not stop for death: de ontbrekende 4e strofe in de eerste uitgave van Dickinsons gedichten
11-09-2016 - yeats: down by the salley gardens



20-08-2016 - dickinson & millay: "Dwars Vers"
22-04-2016 - I thought of you - sara teasdale
20-04-2016 - longing - sara teasdale

09-04-2016 - sara teasdale - I am not yours
30-03-2016 - I have been very lonely all today - owen barfield
27-03-2016 - the ruined maid - thomas hardy

24-03-2016 - de genomineerden en winnaar van de vertaalwedstrijd met Love is not all
22-03-2016 - elizabeth bishop: one art
15-02-2016 - w.h. auden: funeral blues revisited
08-02-2016 - thomas hardy - the man he killed

31-12-2015 - thomas hardy - birds at winter nightfall
30-12-2015 - thomas hardy: the reminder
27-12-2015 - thomas hardy: the darkling thrush

21-12-2015 - thomas hardy: a broken appointment
12-12-2015 - thomas hardy: neutral tones
01-12-2015 - thomas hardy: the voice

11-11-2015 - not in this chamber only at my birth - millay
09-11-2015 - we talk of taxes, and I call you friend

28-10-2015 - to the not impossible him - millay
22-10-2015 - city trees - edna st. vincent millay
10-09-2015 - elegy before death - edna st vincent millay

29-04-2015 - one day I wrote her name upon the strand
26-04-2015 - ode on solitude - alexander pope

02-04-2015 - if - rudyard kipling
26-03-2015 - god only knows - the beach boys
25-03-2015 - w.h. auden - who's who
19-03-2015 - what fifty said - robert frost
12-03-2015 - voor de 3e keer  "I dwell in possibility"

11-03-2015 - christina rossetti dit keer: monna innominata, 11e sonnet - many in aftertimes will say of you
09-02-2015 - and you as well must die, beloved dust - opnieuw bekeken

30-01-2015 - women have loved before as I love now
27-01-2015 - I know the face of falsehood and her tongue - edna st. vincent millay

06-01-2015 - bang, bang (my baby shot me down) - lady gaga, oorspronkelijk cher, later nancy sinatra
14-12-2014 - renascence - edna st. vincent millay
29-11-2014 - the ballad of the harp-weaver

17-11-2014 - recuerdo | weet jij nog
13-11-2014 - here is a wound that never will heal, I know
30-10-2014 - oh, my beloved, have you thought of this

24-10-2014 - the dream - edna st. vincent millay
22-10-2014 - and do you think that love itself - millay
28-09-2014 - the unexplorer & the philosopher 
30-06-2014 - let you not say of me when I am old - edna st. vincent millay

15-06-2014 - since I cannot persuade you from this mood
09-06-2014 - that love at length should find me out and bring
02-06-2014 - once more into my arid days like dew
06-05-2014 - still will I harvest beauty where it grows
04-05-2014 - when you, that at this moment are to me

19-04-2014 - pity me not because the light of day
11-04-2014 - I only know that every hour with you
21-03-2014 - I shall go back again to the bleak shore
17-03-2014 - song of a second april
14-03-2014 - een grappig gedichtje van millay (the return from town)

13-03-2014 - not even my pride shall suffer much - geen sonnet dit keer van millay
05-03-2014 - sometimes when I am wearied suddenly - millay
 
27-02-2014 - I said, seeing how the winter gale increased
20-02-2014 - how healthily their feet upon the floor
17-02-2014 - of all that ever in extreme disease
15-02-2014 - no lack of counsel from the shrewd and wise
11-02-2014 - w
09-04-2016 - sara teasdale - I am not yours
30-03-2016 - I have been very lonely all today - owen barfield
27-03-2016 - the ruined maid - thomas hardy
hat lips my lips have kissed, and where, and why - verbeterde versie van dit in 2012 vertaalde sonnet
10-02-2014 - tussendoortje - emily dickinson - it troubled me as once I was
09-02-2014 - if in the years to come you should recall
27-01-2014 - not in a silver casket cool with pearls zoektocht en vergelijking met herman de coninck's vertaling
21-01-2014 - strange thing that I, by nature nothing prone
15-01-2014 - sweet love, sweet thorn
12-01-2014 - if to be left were to be left alone - millay
10-01-2014 - whereas at morning in a jeweled crown
06-01-2014 - hearing your words and not a word among them - millay, ook in het nieuwe jaar

  Dwars Vers vert
www.dwarsvers.nl
gedichten & sonnetten van Emily Dickinson en Edna St. Vincent Millay in de bundel Dwars Vers
HIER te bestellen
én bij de betere boekhandel


bing crosby & the andrew sisters - don't fence me in - 13 december 2019

Dit nummer werd me in herinning gebracht door de TV serie 'The Singing Detective'; ook al weer jaren geleden. Leuke muziek.
Het blijkt een soort cowbow-nummer te zijn. 'Hobbles' zijn zogenaamde kluisters waarmee je een paard kunt vastzetten door drie van zijn benen onderling te verbinden. Handig als je midden op de prairie bent.
Maar dat sfeertje met The Andrew Sisters: fantastisch!

                                                                                                                          terug naar boven 

billie holiday - god bless the child + it had to be you - 10 december 2019

Vind ik tussen mijn documenten twee al veel eerder gemaakte songtekstvertalingen. Vergeten op de website te zetten.
'God bless the child' van Billie Holiday & Arthur Herzog Jr., gezongen door Billie Holiday natuurlijk. En, 'It had to be you' met weer een prachtige songtekst van Gus Kahn. Isham Jones schreef de muziek.  
Toch ook goed te zingen in het Nederlands.

                                                                                                                          terug naar boven 

something - in een nieuw jasje - 26 september 2019

Gisteren waren in "De Wereld Draait Door" The Analogues. Fantastisch natuurlijk. En ook 'Something' werd gespeeld.
Toch maar eens even terugkijken naar mijn vertaling uit 2006. Ik was toen net begonnen met het vertalen van liedteksten en had als eerste, nummer 1 hits van The Beatles genomen.

Toen was ik behoorlijk tevreden met het resultaat, maar ik liet de 2e en 3e regel rijmen (zie hieronder) terwijl George Harrison subtiel rijmt met de 1e en de 3e regel:
moves|woos me - knows|shows me - en ook in het 3e couplet: knows|shows me. Dat is dan nu geworden: doet|koestert - gewoon|tonen - gewoon|tronen.
Ook zingt het allemaal nét even wat lekkerder als je zorgt voor klankovereenkomst met de originele rijmklanken. Zie hier dan de versie van vandaag.


(oude versie uit 2006):

Kijk hoe mooi zij zich beweegt
Vind je haar niet oogverblindend
Alles aan haar is opwindend
Ik kan niet meer zonder haar
Ik wil niet meer zonder haar

Kijk hoe lief ze naar me lacht
Ik kan geen ander meer beminnen
En dat weet ze diep van binnen
Ik kan niet meer zonder haar
Ik wil niet meer zonder haar

Gaat dat gevoel een leven mee?
Geen idee, geen idee
Kijk over onze schouders mee
Geen idee, geen idee

Kijk hoe zeker zij het weet
In mijn gedachten dringt ze binnen
Wijst me op de mooiste dingen
Ik kan niet meer zonder haar
Ik wil niet meer zonder haar

                                                                                                                          terug naar boven 

wisdom (it was ...) - sara teasdale - 24 september 2019

Al vertalend kom je toch weer nieuwe dingen tegen. "A score" blijkt een twintigtal te zijn, nou ja, om precies te zijn: "a group or set of twenty or about twenty". Dat wordt met 'zo'n tiental jaar' wel aardig geduid; in ieder geval is dat minder strikt dan 'een tiental jaar' zou ik denken. 
Gaat het gedicht over de lente? Dat is de vraag.

                                                                                                                          terug naar boven 

my cocoon tightens - colors tease - emily dickinson - 11 september 2019

Emily Dickinson ziet de vlinder voor zich die nog in zijn cocon zit en zich al voorstelt hoe het zal zijn om rond te vliegen. Zijn vleugels zijn nog niet goed ontwikkeld dus het moment is nog niet aangebroken om uit te breken, al voelt hij zich wel bekneld zitten en plagen de kleuren hem: wordt het geen tijd?
Ze probeert zich ook voor te stellen hoe een vlinder weet wanneer het moment daar is. Zouden er signalen en tips komen en zou hij die dan wel herkennen? En precies op dat ogenblik moet hij verrassen met zijn kleuren. Dat hij dan nog wat zal blunderen in het begin moet je hem maar niet kwalijk nemen.

Je kunt het ook zien als het proces van de ontluikende dichter. Ook: iemand die wil ontsnappen aan conventies e.d.

                                                                                                                          terug naar boven 

the fact that earth is heaven - emily dickinson - 9 september 2019

Een hemel op aarde. Zo simpel is het.


                                                                                                                          terug naar boven 

the butterfly upon the sky - emily dickinson - 7 september 2019

Halfrijm, Emily Dickinson gebruikte het veel. In dit gedicht name| home. Maar je zou zelfs ook pay als halfrijm bij sky kunnen voegen.
In ieder geval rijmen: sky|I|sigh. Uiteindelijk lukte het om dit via halfrijm terug te laten komen in het Nederlands.  


                                                                                                                          terug naar boven 

the largest fire ever known - emily dickinson - 5 september 2019

De zonsondergang als een enorme brand die elke dag weer woedt. Niemand maakt er melding van .......


                                                                                                                          terug naar boven 

the sky is low - the clouds are mean - emily dickinson - 4 september 2019

De natuur heeft ook wel eens een slechte dag, net als wij.
Soms kun je haar daarop betrappen. Een sacherijnig weertje zogezegd (chagrijnig mag ook). Een sneeuwvlokje dat aan het dubben is hoe ze haar weg zal vervolgen. Een klagende wind.  

                                                                                                                          terug naar boven 

nature rarer uses yellow - emily dickinson - 2 september 2019

De woordkunstnaar aan het werk.  Trocheïsch metrum dit keer (regels: 8-5-8-5).
Het gaat over de natuur, maar Emily Dickinson weet qua woordgebruik een link te leggen met 'uitgeven' en 'zuinig zijn'. Kijk maar: safe, spend, afford, prodigal (spending money or using resources freeley and recklessly), scantly, selectly.
Neem je weer meer afstand dan zie je zo'n zonsondergang voor je. En heel af en toe zie je 'm ook in het echt. 

                                                                                                                          terug naar boven 

the future never spoke - emily dickinson - 30 augustus 2019

Dit is weer een echt pareltje van Emily Dickinson. De toekomst biedt jou geen kans om ervoor weg te vluchten of een ander jouw toekomst te laten meemaken én je kunt je er niet op voorbereiden. Opeens IS het er gewoon, als het nu

                                                                                                                          terug naar boven 

this is the land the sunset washes - emily dickinson - 28 augustus 2019

Meestal dicht Emily Dickinson in de common meter, hymn meter of ballad meter, waarbij het metrum jambisch is: ta DUM ta DUM.  Slechts af en toe tref je een gedicht aan in een ander metrum, vaak dan: trochee (DUM ta DUM ta).

Máár,'This is the land the sunset washes' heeft een afwisselender ritme: dactylus en trochee gecombineerd: THIS is the LAND the SUN-set WA-shes / THESE are the BANKS of the YEL-low SEE.  Het overbrengen van zo'n ritme in de Nederlandse vertaling maakt vertalen extra leuk.
Emily Dickinson geeft een prachtige schets van een zonsondergang; je zíet het voor je.

Aan het ritme kun je zien dat de 1e en 2e regel van de 2e strofe eigenlijk als een geheel moeten worden beschouwd (ritme identiek aan 1e regel van de 1e strofe).

                                                                                                                          terug naar boven 

to fight aloud is very brave - emily dickinson - 26 augustus 2019

De cavalerie die maar blijft aanvallen, er komt geen eind aan. En niemand die het ziet. Of toch?

                                                                                                                          terug naar boven 

shall I take thee, the poet said - emily dickinson - 22 augustus 2019

Wikken en wegen met woorden. Daar gaat het bij dichten (en vertalen) om. EN, het allerbelangrijkste, over vondsten die zomaar uit de lucht lijken te komen vallen. Toch is dat niet zo. Pas na lang/langer doordenken van de woorden en hun mogelijke betekenis doet zich dat vaak pas voor. Wordt dat als het ware uitgelokt. 
Hier lijken de woorden gasten die op bezoek willen komen. Er zitten er in de hal te wachten. Komen ze nog aan de beurt? Of hebben ze definitief afgedaan.  

Toen ik naging of ik 'het overwogen woord' zou kunnen gebruiken, kwam ik terecht bij het archief van De Groene Amsterdammer. Op 19 juli 1924 verscheen in het blad onder de kop 'Krekelzangen' een lied van J.H. Speenhoff, getiteld 'Er tusschen uit' . Ook dát is leuk aan vertalen, al dwalend kom je op de gekste plekken.

Er tusschen uit

Kom, we gaan wat met vacantie,
Zei de Amsterdamsche Raad,
Na het maanden-lange werken
Kan zoo'n slippertje geen kwaad.
Dezen gaan wat naar de heide,
Genen naar het blanke strand ...
Rustig luieren en suffen,
Of wat spelen in het zand.
Zeker hebben ze het noodig
Na dien langen zittingtijd,
Raadslui zijn toch ook maar menschen
Met en zonder vroolijkheid.
Visschers, fietsers, tuffers, loopers,
Pootje-baajers en zoo voort,
Vindt men onder deze vrienden
Van het overwogen woord. -
Niet meer  stemmen, debatteeren ...
Geen gemier meer en geblok,
Maar met vrouw en kind naar buiten,
Weg de vulpen ... nu  de stok!
Weg de bleeke zitting-wangen
En het loome dito-oog,
Stoere, bruin-gebrande nekken,
Breed gebarend, hoofd omhoog.
Groote grut! Het is zoo fijn
Even Raadslid ... af .... te zijn.

J.H. Speenhoff

                                                                                                                          terug naar boven 

a charm invests a face - emily dickinson - 13 augustus 2019

Over dit gedicht is al heel wat af geschreven. In The New York Review of Books door Adrian Piper, door Helen Vendler, op The Prowling Bee, het blog van Susan Kornfeld, Preest. Genoeg te lezen en overwegen dus.

Ik zie Emily Dickinson vooral als een woordkunstenaar. Ze gebruikt in dit gedicht woorden als: charm, (di)spell, want, wat je de kant opstuurt van betovering (toverspreuk, betovering, en - met een beetje fantasie - toverstok; het verschil in uitspraak tussen wand met een d en want met een t is nauwelijks te horen).
Maar het kan ook gewoon charme zijn, bekoorlijkheid. Het gezicht wint aan bekoorlijkheid door de voile. Voor invest vond ik: provide or endow something with a particular quality or attribute. Ik moet dan aan 'verrijken' en '(op)sieren' denken.

Bij: behold, veil, peer, mesh, interview, image gaat het allemaal om kijken/zien.
Behold
: see or observe someone/something especially of remarkable or impressive nature.
Een veil/mesh onttrekt niet alleen een gezicht aan het zicht, het biedt de draagster (meestal een draagster) ook een zekere beschermlaag bij het kijken naar anderen (peer).
Interview wordt hier, denk ik, bedoeld als 'het elkaar in de ogen kunnen kijken'; echt dus als 'inter' en 'view'. Niet als het interview dat de journalist afneemt. In een Duitse vertaling van Gertrud Liepe wordt het: Anblick, wat het vrij precies weergeeft. Elkaar rechtstreeks aankijken.     Image: het totaalplaatje zou je kunnen zeggen.  Mooie definitie: a representation of the external form of a person or thing in art (Oxford Dictionary).

En dan woordengroepen met negatievere lading: dare not/fear/lest (niet durven, bang, angst), dispell, denies, annul (laten verdwijnen, ontkennen, nietig verklaren). Leuk weetje: deny betekende vroeger ook wel 'de toegang ontzeggen' - wel toepasselijk, denkend aan de voile.
En tot slot een positieve set: wishes, want, satisfies.

Imperfectly
is uiteindelijk toch het kernwoord van het gedicht. Enerzijds is het gezicht door de voile niet goed te zien, anderzijds verwijst het naar de onvolmaaktheid van het gezicht. Je zou zelfs nog kunnen denken aan een derde betekenis vanwege  beheld dat de associatie oplevert met 'aanbeden worden'; het gezicht wordt aanbeden om de verkeerde reden, vanwege de charme die de voile teweegbrengt  (mysterieuze verschijning). 

In een eerdere versie had ik eerst: "Gesierd door charme is / Een vaag te zien gezicht / Haar voile licht de vrouw niet op / Bang voor het volle licht".
'Het volle licht', omdat dat licht is dat onbelemmerd op iets schijnt en dit in dit kader, gezien de voile, mooi passend is, zij het dat het woord 'licht' niet in het origineel voorkomt. Het blijft dubben en afwegen.
Nu toch 'invests' een belangrijker plaats toegekend.  

                                                                                                                          terug naar boven 

aretha franklin - think - 19 juli 2019

Een paar dagen geleden liep Shirma Rouse de studio waar Leo Blokhuis een uitzending over North Sea Jazz maakte binnen en zong karaoke het nummer 'Think' van Aretha Franklin. Wat een heerlijk nummer is dat toch. Dus nu een poging het zo te vertalen dat het in het Nederlands óók klinkt. Liefst met klankovereenkomst met de Engelse versie. Dat voelt het beste.

Maar wat verzin je voor freedom? Letterlijk vertalen toch maar niet. Afhankelijk van je mood kwam ik op 'lieverd' of 'ziedend'. Zingt wel lekker.


                                                                                                                          terug naar boven 

Zomerzinnen literatuur- en muziekfestival - Dwingeloo - 22 juni 2019

Tijdens het Zomerzinnen festival werd het boek Van Nijlande tot Heelal | From Nijlande to the Universe | Von Nijlande bis zum Weltall
gepresenteerd, met gedichten van de Drentse dichter Erik Harteveld vertaald in het Engels en Duits door Geert Nijland en uitgegeven door Het Drentse Boek. Baukje Bloemert van Huus van de Taol reikte het 1e exemplaar uit aan Erik Harteveld.
Ik heb met veel plezier aan de totstandkoming van de Engelse vertalingen meegewerkt.
Zie hier een impressie van het festival.

Het boek is in de boekhandel verkrijgbaar en via Het Drentse Boek.

Van Nijlande

                                                                                                                          terug naar boven 

Nederland Vertaalt 9: uitslag ENG-NED - 28 mei 2019

‘Nederland Vertaalt’, opgezet door Verstegen & Stigter in samenwerking met het Prins Bernhard Cultuurfonds, wil het belang van goed vertalen onderstrepen, zo lees ik op hun website. Hoe is het dan mogelijk dat de jury ENG-NED een liedtekstvertaling heeft bekroond waar fouten in staan vroeg ik me af.
Welk type fouten gemaakt is, wil ik u hieronder duidelijk maken. Als u kunt zingen, zing dan mee op de melodie van ‘Lucy in the sky with diamonds’.
 
Wij en het Prins Bernhard Cultuurfonds
 
Om het publiek het belang te doen inzien
Van hoe je een song – goed ritmisch vertaalt
Organiseerden Verstegen & Stigter
Een wedstrijd waarvoor werd bepaald
 
Handhaaf het metrum en wees effectief
Net als het origineel
Let op het rijmschema, zingbaarheid is
Van belang
 
Wij en het Prins Bernhard Cultuurfonds
Wij en het Prins Bernhard Cultuurfonds
Wij en het Prins Bernhard Cultuurfonds
Ah ….. ah……
 
Alle vertalingen worden beoordeeld
Door vakjury’s die wij benoemen per taal
Lennon/McCartney, het zijn specialisten
De klemtoon die is cruciaal
 
Is elke inzending dactylus-‘proof’
Let op het metrum, maar nee
Engels is anders dan Nederlands, da’s
Van belang
Let dus extra op de accenten
Let dus extra op de accenten
Let dus extra op de accenten
Ah  ….. ah
 
‘Tangerine’, ‘cellophane’, ‘marmalade’ zijn van
Zichzelf al een dactylus, lekker brutaal
Maar mandarijn, cellofaan, marmelade
Gaan met het accent aan de haal
 
Maar gelukkig leer je van fouten
Maar gelukkig leer je van fouten
Maar gelukkig leer je van fouten
Ah  …… ah

Wie had dan wel moeten winnen? Pleuni Depmann, zonder enige twijfel. Een foutloze vertaling, slechts één opmaatje, mooie vondsten. Dat zij naast tekstdichter ook muzikant is, verbaast me niks.
Dat de jury vergeten is te vermelden dat 'Lucy in the sky with diamonds' een schitterend voorbeeld is van een lied vol dactylen (die in de vertaling gehonoreerd moeten worden natuurlijk) vind ik heel bijzonder.

                                                                                                                          terug naar boven 

lucy in the sky with diamonds - 11 april 2019

Reuze nieuwsgierig naar de genomineerde vertalingen van de vertaalwedstrijd Nederland Vertaalt 9! Voor Engels - Nederlands stond 'Lucy in the sky with diamonds' op het programma.

Een prachtige dactylus-opgave, wat mogelijkheden biedt om lange woorden/woordcombinaties te gebruiken die op zichzelf al een dactylus vormen. John Lennon en Paul McCartney hebben dat ook gedaan: TANgerine TREES, MARmalade SKIES, SOMEbody, (ka)LEIdoscope, CELlophane, TOwering, ROCKing horse, MARSHmellow, Everyone, (in)CREdible, NEWSpaper, PLASticine, LOOking glass en SUDdenly. Wel 14 keer!! Dat zie je pas goed als je met het lied aan de slag gaat. Fantastisch gewoonweg.

Bij mij is dat geworden: mandaRIJNbomen, VRUCHtengeLEI, ROEpende, caleidoSCOpisch fesTIJN, GEELgroene, GLANScelloFAAN, TOrenen, stroomAFwaarts tot, HOBbelpaardLIEden, IEdereen en KRANtenpaPIER. Kortom: baas boven baas. Niet te overtreffen die Lennon & McCartney.

Lastig bij het vertalen is ook nog dat in het Engels bepaalde woorden een ander accent hebben dan in het Nederlands, zoals 'CELlophane' (het accent op de eerste lettergreep), maar wij zeggen 'celloFAAN', met het accent op de laatste lettergreep.
Ongeveer hetzelfde doet zich voor bij 'NEWSpaper', want in het Nederlands komt het accent dan op de tweede lettergreep: 'paPIER(en)'. Ik zag een mooie vondst voor de 'newspaper taxi's': taxi's gevouwen van krantenpapier. Kijk, dát zingt nog eens lekker.

Het lastigste woord is natuurlijk 'caLEIdoscope'. In het Nederlands komt het accent op de laatste lettergreep: 'caleidoSCOOP'. Maar als je het woord 'caleidoSCOpisch' al zingend gebruikt komt er vanzelf ook op de eerste lettergreep een, zij het lichter, accent.

Mooie titelvertaalvondsten: 'Lucy twinkelt blij aan de hemel' en 'Lucy in de zilveren hemel'. Bij de eerste is er ook nog klankovereenkomst met 'Lucy in the sky'. Als je meezingt met het origineel vind ik dat altijd wel aardig. Vandaar 'Lucy kom bij mij vanavond', maar de hemel is dan ver te zoeken, zo ook de diamanten.  

                                                                                                                          terug naar boven 

shall I compare thee to a summer's day? - shakespeare - 13 februari 2019

Sonnet 18 is een van de bekendste sonnetten van Shakespeare.  Zal ik je met een zomerdag vergelijken? Eigenlijk, zo vertaald, een lettergreepje te veel, maar als je het gewoon uitspreekt, valt die lettergreep in feite weg. Toch eens gekeken of het ook anders kan, zoals zovelen al voor mij hebben gedaan. Kijk hier maar eens. En natuurlijk allerlei versies op de site van Frans Lekens.  

                                                                                                                          terug naar boven 

weer eens een dickinson: beauty be not caused it is - 10 februari 2019

Echte schoonheid moet je niet najagen, die is er gewoon. Innerlijke schoonheid die alles overstijgt. Aan kreukels gladstrijken hoef je niet te beginnen. Denk maar aan de wind en de weide.

Het metrum: trocheeën. Waarom de vierde regel los staat? Geen idee.
Ik las in het blog "Emily every day" de veronderstelling dat in de tweede strofe de laatste drie regels rijmen ("Look at that cheeky last stanza, rhyming the last three lines and leaving the first one out there, hanging in the empty air with no rhyme of its own. Lonely line"), maar dat is niet juist. "Thro' it / do it" rijmt. Maar op "see to it" rijmt bijvoorbeeld "drink some tea with it". 


                                                                                                                        
 
terug naar boven 

doubt - sara teasdale - 25 januari 2019

Ja, wat doe je dáár tegen? Als een ziel je verraadt?

                                                                                                                        
 
terug naar boven 

faults - sara teasdale - 22 januari 2019

Liefde tegen alles bestand. Hoeveel kwaad men ook spreekt. Houden van elke fout.

                                                                                                                        
 
terug naar boven 

houses of dreams - sara teasdale   - 16 januari 2019

Is het een verwijt? Zozeer door iemand worden ingenomen dat er zelfs geen plaats meer is om te dromen? Je zou het haast denken. Ware het niet dat verderop beweerd wordt dat alle dromen zijn uitgekomen. Wat wil je nog meer? Maar toch blijft het een beetje een gedicht vol tegenstrijdigheden.

In het metrum worden jambes afgewisseld met anapesten. Eerst meende ik ook trocheeën te ontwaren, maar dat klopt bij nader inzien toch niet.

                                                                                                                        
 
terug naar boven 

sara teasdale: after love | because   - 14 januari 2019

"After love" gaat over verdwenen magie.

"Because"  geschreven begin 20e eeuw, maar je zou de vrouwen de kost moeten geven voor wie het in dit gedicht beschrevene begin 21e eeuw nog iets ongekends zal zijn....

                                                                                                                        
 
terug naar boven 

pain - sara teasdale - 12 januari 2019

Aan huis gekluisterd door de pijn.

                                                                                                                        
 
terug naar boven 

in the metropolitan museum - sara teasdale - 11 januari 2019

In elkaar opgaand in het museum.
                                                                                                                              terug naar boven 

swans - sara teasdale - 9 januari 2019

Je ziet ze zitten bij het meertje. Wat is er gebeurd? IS er wat gebeurd? 
Zwanen.

                                                                                                                              terug naar boven 

the kiss - sara teasdale - 8 januari 2019

Weer zo'n gedicht dat op het eerste gezicht pure sentimentaliteit lijkt te betreffen. Toch is het beeld van de tedere regen en de kussende wind meer dan dat.

Teasdale vond de vorm waarin ze haar gedichten goot zeker zo belangrijk als de inhoud. In het gedicht valt op dat de niet rijmende regels 1 en 3 in elke strofe eindigen met een onbeklemtoonde lettergreep; de rijmende regels 2 en 4 hebben het gebruikelijke mannelijk eindrijm. De eerste drie regels van elke strofe zijn jambische pentameters (vijfvoeters), de 4e regel is verkort tot 4 resp. 6 lettergrepen. De laatste regel heeft bovendien een afwijkend metrum (anapest).
Ook aardig wat alliteratie in het gedicht (come, can, care | sought, sea, sent | surged, singing, south | swift, sweet, shining | sealed, sseal, safe).
   
"De kus"
                                                                                                                              terug naar boven 

young love - sara teasdale - 24 december 2018

Bij het vertalen van dit gedicht van Sara Teasdale moest ik denken aan de woorden van Carel Peeters toen hij Edna St. Vincent Millay en Sara Teasdale vergeleek (VN: Edna Millay, de kaars die aan twee kanten brandt - 2016). "Millay stond dichterbij het 'masculiene stoïcisme'  van Thomas Hardy en E.A. Housman dan bij de sentimentele hartenbrekers-poëzie van een in die tijd bekende dichteres als Sara Teasdale."
"Young love" voldoet aardig aan die laatste typering.

Anderzijds, het beeld van de zee die de naam van de geliefde die in het zand is geschreven wegspoelt, zien we ook bij Edmund Spenser (1552-1599) in het beroemde sonnet 75 "One day I wrote her name upon the strand". En het beeld van jaloers zijn op de spullen die wél bij de geliefde in de buurt zijn, gebruikte Emily Dickinson's ook al in  "I envy seas whereon he rides" en komt vast bij meer dichters voor.

"Young love" is in een jambisch metrum geschreven, vier regels per strofe, maar deel IV en VIII wijken af: beide delen hebben 9 regels en deel IV kent bovendien een trocheïsch metrum. 
                                                                                                                              terug naar boven 

it is not a word - sara teasdale - 10 december 2018

 Het gaat niet om wat er gezegd is. Was het maar zo, zou je haast denken. Het staat los van wat er nu is. Het zit 'm in de herinneringen. Dat wat je probeert te vergeten.

                                                                                                                              terug naar boven 

only in sleep - sara teasdale - 2 december 2018

Spelende kinderen in je slaap zien. Alleen dan. En geldt dat ook voor hen

                                                                                                                              terug naar boven 

I would live in your love - sara teasdale - 30 november 2018

Een dansende anapest. Vrolijk van de liefde, en zelfs meer dan dat.

                                                                                                                              terug naar boven 

change - sara teasdale - 30 november 2018

Toen en nu. Verandering, maar niet opeens.
                                                                                                                              terug naar boven 

alone - sara teasdale - 29 november 2018

Een treurig gedicht. Wat rest: de trotse geest. Gelukkig maar.

                                                                                                                              terug naar boven 

lessons - sara teasdale - 15 november 2018

Leren op jezelf te vertrouwen is de belangrijkste les die er te leren valt. Zoek geen hulp bij anderen lijkt de boodschap te zijn. Ze worden vergeleken met wuivend riet (dat ook maar een beetje meedeint met de wind?) en een eenzame den (die niet veel schaduw biedt).
Je moet zelf zien om te gaan met pijn en verdriet en voluit durven genieten van plezier. Wél doen allemaal, anders is het voor niets geweest.
Zijn dat de lessen?  
                                                                                                                              terug naar boven 
 
the answer - sara teasdale - 2 november 2018

Dit gedicht is ook te vinden in het bundeltje met door Albert Verwey vertaalde liederen van Sara Teasdale.
Blijdschap is het centrale thema of beter gezegd zag Sara als het centrale thema in haar leven. Ze schreef er ook andere gedichten over, zoals "Joy" en "To joy".
                                                                                                                              terug naar boven 

in Flanders fields - john mccrae - 10 oktober 2018

In een oud nummer van Filter, een tijdschrift over vertalen, kwam ik de - bijzonder vrjie - vertaling van Hugo Claus tegen van "In Flanders fields" van John McCrae. Zoekend naar andere vertalingen trof ik op internet een interessant artikel van Willy Vandeweghe en Lidia Rura aan waarin diverse vertalingen van dit gedicht geanalyseerd worden naar getrouwheid qua vorm en inhoud. Boeiende leesstof.

Dan zelf ook een poging gewaagd om dit beroemde gedicht in het Nederlands vertaald te krijgen. Het is in een heldere, eigenlijk vrij eenvoudige taal geschreven. De klaproos staat centraal. Opvallend vind ik de oproep om het vechten voort te zetten, ondanks al het leed en alle gesneuvelden. Opdat het niet voor niets zal zijn geweest?
Ontroerend dat zelfs op het slagveld je de vogels hoort, de warmte voelt, het zonlicht ziet en de liefde ervaart. In 't Vlaamse land.

                                                                                                                              terug naar boven 

come on to me - paul mccartney - 17 juli 2018

Achterop de NRC van donderdag 12 juli jl. stond een oproep aan de lezers om het refrein van de nieuwe single van Paul McCartney "Come on to me" in het Nederlands te vertalen. Het refrein van dit nummer is, net als het hele nummer trouwens, subtiel opgebouwd. Je moet er dus wel de volledige tekst van het nummer bijhalen om het eer aan te doen. En dan zie je dat het een schitterend verhaal is met geraffineerde nuances. Daarnaast is de muziek fantastisch. Waarom het hier nog geen hit is geworden, is me een raadsel. Dat komt nog wel. 

Maar nu in het Nederlands en zo dat het zingbaar is en dat je een zaal vol dansende mensen voor je ziet die het refrein meezingen.  "Did you come on to me, will I come on to you / If you come on to me, will I come on  to you". Daar begint het mee. En dan: "If you come on to me, will I come on to you? If you come on to me, will I come on to you?", om te besluiten met: "If you come on to me, then I'll come on to you / If you come on to me, then I'll come on to you".  "Zo'n zin in mij" heb ik van "Come on to me" gemaakt. 

                                                                                                                              terug naar boven 

no rack can torture me - emily dickinson - 14 juni 2018 / 22 januari 2019

Wat een gedicht!
Naar aanleiding van een bespreking van dit gedicht door Susan Kornfeld op haar "The Prowling Bee"- blog heb ik het zelf ook nog weer eens opnieuw bestudeerd. Lichaam en ziel is het onderwerp, zoveel is duidelijk, maar dan...
Mede door discussies met Geert Nijland hierover, kwam ik tot het volgende.

Wat bedoelt Dickinson met "Behind this mortal bone / There knits a bolder one" in de 1e strofe? Een nieuw been? Dat zou gek zijn. Hoewel het verderop wel over 'two bodies' gaat. Zie verderop.

Kijken naar de woorden die Dickinson gebruikt, levert soms nieuwe inzichten op, zo ook nu. 'To knit' betekent o.m. unite or cause to unite (verenigen, zich verbinden). 'To bind' = o.m. cause people to feel united (alweer 'unite'). Met het 'bind one' in de 2e strofe zou zelfs bedoeld kunnen zijn: gebonden worden/je gebonden weten aan de conventies in de gemeenschap waar je leeft. En 'body' staat ook voor: the main or central part of something. 

Én ik bedacht dat je de eerste twee strofes misschien als een geheel moet lezen. Dus dóórlezen na de 4e regel. Dan komen die zaag en dat kromzwaard minder 'uit de lucht vallen'.  "....... a bolder one [that] you cannot prick with saw, nor pierce with scimitar".
Met dit in het achterhoofd kun je wellicht zeggen dat Dickinson een ontwikkeling beschrijft: achter het (sterfelijke) been ontstaat iets (wordt ontdekt) dat er één mee is, maar dat niet beschadigd kan worden door zagen en wat dies meer zij. Je bewust worden van de vrijheid van de ziel/geest.

"Two bodies - therefore be": als je 'body' als entiteit ziet, als iets dat centraal staat, dan constateert Dickinson in die 2e strofe misschien gewoon dat er twee entiteiten zijn, twee (onder-)delen. Eén deel is/zit vast, kan niet weg en het andere deel  wel, dat is vrij, kan wegvluchten, wegvliegen, zich losmaken.

In de 3e strofe zegt Dickinson dat dat wegvliegen echt niet makkelijk is. Ook al denken we dat een adelaar dat wel eventjes doet. Nee, voor hem is het zeker niet makkelijk, maar hij doet het toch. Bemoedigende woorden eigenlijk. (Overigens het tegenovergestelde van wat Susan Kornfeld zegt: "it can simply fly away" - nee, zo simpel is het niet).
En voor de mens geldt dan nog (die heeft een voordeel: het bewustzijn) dat hij zelf alleen zijn eigen vijand is. Is hij zich eenmaal bewust van de kracht van zijn ziel/geest, dan kan hij zelfs in gevangenschap vrij zijn, maar zich ook vrij maken van de ketens van conventies, de ketens waarin anderen hem (zijn lichaam) gevangen proberen te houden. Hij kan zelfs kiezen voor gevangenschap (Dickinson's zelfverkozen kloosterleven) en toch vrij zijn. Zich vrij voelen.

Blijf ik toch nog zitten met dat kromzwaard en die zaag en de woorden 'prick' en 'pierce'. Waarom gebruikt Dickinson niet gewoon 'cut with saw' en 'stab with scimitar'? Verder zoekend naar 'pricks' kom ik erachter dat 'pricks of conscience'(lang leve Kramers' Engels woordenboek)
gewetensknagingen of gewetenswroeging betekent. Misschien te ver gezocht, maar toch een aardig detail. Wie weet wilde ze wel iets met 'pricks of conscience' doen in dit gedicht - zou prima passen - maar bleef alleen 'pricks' over en combineerde ze dat met 'pierce' vanwege de alliteratie?
Volstrekt onbewezen stelling natuurlijk, maar wel leuk.

Tot slot: het metrum: een simpele jambische trimeter (drievoeter); met in regel 11, 12, 14 en 16 slechts twee versvoeten.
 
                                                                                                                              terug naar boven 

a december day - sara teasdale - 31 mei 2018

In mei iets over december.
Wat de vorm van het gedicht betreft: Teasdale speelt met de jambe en brengt accenten aan in het gedicht, onder meer door de eerste onbeklemtoonde lettergreep te laten vervallen (regel 1 en 3) en anapesten erin te weven (regel 3).
Met op het eind twee maal een mooie dactylus. Lastig dat 'filigree' als woord zelf een dactylus is, maar ons 'filigraan' nou net weer niet. Blijkt 'filigraanachtig' ook een keurig woord te zijn met de klemtoon precies in het midden. Het past, maar toch jammer dat die g geen f is. 

                                                                                                                              terug naar boven 

I shall not care - sara teasdale - 30 mei 2018

Vergelijk dit gedicht van Teasdale eens met het beroemde 'When I am dead my dearest' van Christina Rossetti en Edna St. Vincent Millay's
'If I should learn in some quite casual way'.

Zo relativerend als Rossetti is met haar "And if thou wilt, remember / And if thou wilt, forget", zo vol verwijt is Teasdale. En in Millay's sonnet wordt ze overrompeld in de trein.

Nog los van de inhoud is 'I shall not care' een bijzonder gedicht qua vorm. Twee vierregelige strofes die beide opgebouwd zijn met het volgende aantal lettergrepen: 11|6|11|4. Ze gebruikt vier begrippen twee maal: 'rain', 'lean/bend', 'peace' en '-hearted'. Opzettelijk?    

                                                                                                                              terug naar boven 

may - sara teasdale - 24 mei 2018

Dit gedicht van Teasdale doet me een beetje aan "Alms" van Edna St. Vincent Millay denken, met die mooie regel erin: "but it is winter with your love". Sara Teasdale spreekt over haarzelf in winterse termen: "I go a wintry way". En niet voor niks, zo blijkt.

                                                                                                                              terug naar boven 

my heart is heavy - sara teasdale - 23 mei 2018

"My songs do not belong to me" aldus Sara Teasdale in dit gedicht. Zoals ze in het vorige gedicht 'What do I care' zei "It is my heart that makes my songs, not I". Wat zou ze precies bedoelen?

Als ik geneigd ben die vraag te beantwoorden moet ik sinds kort denken aan deze fantastische regel die ik onlangs aantrof op een weblog getiteld 'The Playful Art of Poetry':  "explaining a poem is like explaining a joke : it is allowed, provided one doesn’t".  Of deze uitspraak van Klaas Alberts - het is zijn weblog -  zelf is? Of vrij naar E.B. White die al eens iets soortgelijks zei over waarom je een grap niet moet uitleggen. Geen idee, maar leuk is de uitspraak wel.

Mooi, klein vers weer.

Ook aangetroffen in het bundeltje met Teasdale-vertalingen van Albert Verwey.

                                                                                                                              terug naar boven 

what do I care - sara teasdale - 19 mei 2018

Sara Teasdale maakt in "What do I care" op een levendige manier gebruik van anapesten, afgewisseld met jambes. Als je het effect vergelijkt met Lord Byron's "The destruction of Sennacherib" dan hoor je goed het verschil. Minder monotoon.
"For they are a fragrance and I am a flint and a fire". (- / | - - / | - - / | - - / | - - / (-) . De laatste onbeklemtoonde lettergreep krijg je alleen maar als je "fire" als tweelettergrepig uitspreekt.

"What do I care" vond ik ook in het bundeltje met Teasdale-vertalingen van Albert Verwey.

                                                                                                                              terug naar boven 

let it be forgotten - sara teasdale - 18 mei 2018

Albert Verwey, zo ontdekte ik, heeft liederen van Sara Teasdale vertaald. Daar was ik erg nieuwsgierig naar. Benieuwd welke gedichten het zouden zijn en hoe ze vertaald zijn. Het zijn er zeven in dat kleine bundeltje dat in 1992 ter gelegenheid van de 91e verjaardag van Gerlof Verwey is uitgegeven en het worden hertalingen genoemd, 'naar Sara Teasdale'.  
Het eerste lied/gedicht is "Let it be forgotten". Dat is in mijn vertaling "Dat het wordt vergeten" geworden. De vertaling is iets zangeriger dan die van Verwey. 

                                                                                                                              terug naar boven 

barter - sara teasdale - 16 mei 2018

Het metrum van Sara Teasdale's gedicht "Barter" is intrigerend. De eerste twee strofen zien er trocheïsch uit. In de vijfde en elfde regel wordt aan het begin van de regel weliswaar een onbeklemtoonde lettergreep toegevoegd: "and", maar de trochee overheerst.  Een trocheïsche tetrameter zou je kunnen concluderen (vier beklemtoonde lettergrepen/accenten). Zij het een catalectische: de laatste onbeklemtoonde lettergreep ontbreekt. Schematisch: / - / - / - /
In de derde regel krijgen er zelfs drie lettergrepen een accent: "Blue waves whitened". En datzelfde verschijnsel doet zich in de vijftiende regel voor: "one white singing".

Maar, de derde strofe bestaat voornamelijk uit jambische versregels. Met in regel 14 (tweede regel van strofe 3) een antimetrie: buy it and never (/ - - / -). Over de intonatie van de laatste regel kun je nog discussiëren overigens.
Dat zou tot de conclusie kunnen leiden dat het toch een jambische tetrameter betreft waarbij in sommige regels (heel wat in de eerste twee strofen) de eerste onbeklemtoonde lettergreep ontbreekt. De Engelsen noemen dat een "headless iambic tetrameter" en die ziet er schematisch zo uit: / - / - / - / ; inderdaad net als de catalectische trocheïsche tetrameter.
Nog eens bij SHMOOP gekeken en daar luidt de conclusie: een jambische tetrameter waarbij in enkele regels de onbeklemtoonde 1e lettergreep ontbreekt.

Bij W.H. Auden's gedicht 'Lullaby", waarvan hieronder alleen de eerste strofe, doet zich iets dergelijks voor, maar hier is sprake van een écht trocheïsch metrum. In de zevende regel wordt het woordje "but" vooraan ingevoegd ter afwisseling. Maar dit is een duidelijker geval van een trocheïsche tetrameter (catalectisch = de laatste onbeklemtoonde lettergreep ontbreekt). 

Lay your sleeping head, my love,
Human on my faithless arm;
Time and fevers burn away
Individual beauty from
Thoughtful children, and the grave
Proves the child ephemeral:
But in my arms till break of day
Let the living creature lie,
Mortal, guilty, but to me
The entirely beautiful.

Zo ook bij het gedicht 'Sorrow" van  Edna St. Vincent Millay. Daar wordt de trocheïsche tetrameter afgewisseld met een trocheïsche trimeter; beide catalectisch.

In wezen doet het er niet toe welke naam je eraan geeft. Het gaat erom dat Sara Teasdale erin slaagt een mooi ritmisch vers te creëren, juist door die afwisselingen.
                                                                                                                              terug naar boven 


the destruction of Sennacherib - lord byron - 19 april 2018

Een mooi voorbeeld van een gedicht dat de anapest als metrum heeft is "The destruction of Sennacherib" van Lord Byron. Her en der afgewisseld met een sporadische jambe aan het begin van een regel. Een strijdlustig gedicht dat door de tamelijk strict gevolgde anapest nogal een dreun wordt. 

                                                                                                                              terug naar boven 

blazing in  gold and quenching in purple - emily dickinson - 30 januari 2018

Een deinend gedicht wat goed past bij het beeld van de zon als jongleur die van alles met de dag doet. De boel in beweging zet.
Het metrum: dactylen gecombineerd met trocheeën.

In de regels "Touching the roof and tinting the barn / Kissing its bonnet to the meadow" wordt met 'kissing' niet 'kussen' bedoeld volgens mij, maar het rakelings ergens langs scheren. De zon doet de schuur van kleur veranderen en scheert langs haar dak. (Op daken van schuren staat soms een "cupola" voor de ventilatie; die vorm lijkt erg op een "bonnet"). 


                                                                                                                              terug naar boven 

the red blaze is the morning - emily dickinson - 30 januari 2018

"The Red, the Violet en the Yellow" die voor de vroege morgen, de middag en de zonsondergang staan.

Alhoewel het gedicht uit twee strofen bestaat, lijkt - op het eerste gezicht - de 4e regel van de 1e strofe door te lopen in de 1e regel van de 2e strofe: "And after that is none / But Miles of Sparks - at evening -" .  'None but' betekent 'only' oftewel 'niets dan'.  Vertaald:  'En daarna is er niets / Dan mijlenverre vonken'. Het punt is echter dat je in dat geval 'revealing' zou verwachten en dat staat er niet. Toch maar 'maar' aanhouden dus.
De sterren in de nacht als vonken afkomstig van het vuur dat overdag brandde.


Meer toelichting volgt. Op 1-2-2018 tóch weer andere versie opgenomen.

                                                                                                                              terug naar boven 

somewhat, to hope for - emily dickinson - 18 november 2017

Zolang je nog maar iets te hopen hebt en zolang je maar weet dat de pijn eindig is valt het allemaal nog wel mee.

Twee maal drie regeltjes die qua vorm op elkaar lijken. Zelfs 'capital' en 'terminable' lijken op elkaar afgestemd te zijn. En zeker het -or, -ar, -air van de eerste strofe (en het - ur in de tweede strofe wellicht ook). Om daar in het Nederlands een beetje bij in de buurt te komen is nog niet zo simpel.

Het 'capital' in de eerste strofe is gebruikt in de betekenis van 'highly important/principal'.

                                                                                                                              terug naar boven 

I reason, earth is short - emily dickinson - 6 oktober 2017

Een bijzonder gedicht van Dickinson, vooral vanwege de laatste regel van elke strofe: "But what of that?" Niks voor haar zoveel onverschilligheid. IS het onverschilligheid? Als je naar de eerste regels van de strofen kijkt, dan staat er steeds: "I reason". Ze heeft iets beredeneerd en is tot weloverwogen conclusies gekomen. Maar wat is ze ermee opgeschoten? Heeft het zin gehad dat doordenken van het leven en de dood? Dóet het er iets toe? Wat kúnnen we ermee met dergelijke constateringen?

Mijn eerste ingeving was 'maar zeg nou zelf'. Om vervolgens toch allerlei andere mogelijkheden te gaan proberen. Wat komt het dichtste bij? "Maar wat dan nog" zoals Lucienne Stassaert en Louise van Santen schrijven, komt mij als te onverschillig voor. Paul Celan, een Duitse vertaler, maakt het nog bonter met "Ja und". Peter Verstegen komt veel meer in de richting met "Maar, maakt het uit? " Daarin zit ook het aspect besloten: dat wetende wat ik nu doordacht hebt, wat voegt dat toe? Ik wilde in de vertaling meer de kant op van 'wat moet je d'r mee?', 'wat kan mijn reactie zijn?', 'maakt dat alles anders?' Dus meer machteloosheid tot uitdrukking proberen te brengen dan onverschilligheid.  

Nog weer verder denkend begon ik me af te vragen of in het verschil tussen de eerste twee strofen en de laatste de oplossing niet verscholen kon liggen. Het in de hemel gebodene zou het kwaad dat ons op aarde is geschied, moeten goedmaken (zie ook: Romeinen 8:18 - bij Dickinson ongetwijfeld bekend). Daarom wijkt in mijn vertaling de laatste regel van de derde strofe af van die van de eerste twee strofen. 

"I reason" is al net zo lastig. Het is méér dan denken. Beargumenteerd tot een conclusie komen, maar zie dat maar eens in zo'n kort regeltje te vervatten. Van: ' 't Staat vast' naar ' 't Is waar', naar ' 'k Begrijp' tot uiteindelijk: 'Dus ja', wat je in gesprek met jezelf en eventuele anderen concluderend zou kunnen zeggen.

                                                                                                                              terug naar boven 

that love is all there is - emily dickinson - 28 september 2017

Het bewijs is weer eens geleverd: hoe korter het gedicht, des te lastiger is het er een goede vertaling van te maken. Een versie of 11, 12 passeerden de revue en steeds was het net niet naar mijn zin. 'Wie weet van liefde heeft / Weet, 't komt op liefde aan'  heeft als aardigheidje dat er net als in het origineel twee maal hetzelfde woord in de eerste twee regels voorkomt, maar het klinkt niet zo soepel.

De kernzin: 'Het komt op liefde aan' komt zo ook niet goed uit de verf, terwijl dat juist belangrijk is: we weten dat het uiteindelijk om de liefde gaat. Ik merkte achteraf dat Leo Vroman in het gedicht 'God en godin' ook de woorden 'het komt op liefde aan' gebruikt heeft. Wat ook zou kunnen voor 'That love is all there is' is: 'Dat alles erom draait' (Van liefde weten wij / Dat alles erom draait). Dat zoeken naar een alternatief voor 'Dat liefde alles is' , waar Willem Wilmink en Jan Eijkelboom voor kozen, komt voort uit het gevoel dat dat niet precies genoeg is, al past het ritmisch uitstekend. Ivo van Strijtems 'Dat er slechts liefde is' komt er dichterbij, maar heeft als nadeel dat het wat negatief klinkt. 
Kortom: dubben, dubben, dubben.

'Het is genoeg, liefst is de last / Te dragen als het kan'. Simpel en eenvoudig, maar er zit nét onvoldoende in verwerkt dat de last het liefst moet zijn afgepast op de drager. Wat voor de een te doen is, is voor de ander niet te verdragen. Ik denk althans dat Emily Dickinson het zo bedoeld heeft.

Over het woord 'groove' en wat dat zou betekenen is heel wat afgeschreven. Ik las het volgende hier: “In 1853 the first tram with grooved rails commenced operation in the Broadway Avenue of New York". 

Het was een uitvinding van ene Alphonse Loubat. Zou het niet heel goed mogelijk zijn dat Dickinson hierover had gelezen in de krant en zo het woord “groove” gebruikte, als rails waarop vracht vervoerd kan worden? 
En in Marriam-Webster vind ik: "a situation suited to one's abilities or interests". Dat lijkt ook goed aan te sluiten.
Uiteindelijk moet het 'proportioned' uit de verf komen in de vertaling.

                                                                                                                              terug naar boven 

forever is composed of nows - emily dickinson - 26 september 2017

Dit gedicht van Dickinson laat je als vertaler aan de slag gaan met begrippen als 'forever', 'everlasting', 'eternal', 'infiniteness' e.d. Ik ben geneigd 'forever' te koppelen aan een mensenleven en uit te gaan van definities als 'an extremely long time', 'continually', 'for all future time'. Bij dat laatste kom je al dicht bij oneindigheid uit, maar 'forever' komt mij niet voor als 'endless'.
Ik heb het idee dat Dickinson 'infiniteness' juist wil afzetten tegen het uit 'nu's' opgebouwde 'voor altijd.' Vandaar dat zij zegt dat het 'not a different time' is. Máár bij 'infiniteness' (oneindigheid) hebben we het wel degelijk over iets anders. Dat is niet alleen een ruimer tijdsbegrip, maar ook oneindig qua ruimte, omvang etc.  Daarmee vergelijkt ze haar vrijheid van gedachte die zij thuis kan ervaren en uiten in haar gedichten. Zonder restricties.

Een andere kijk: je zou ook het woordje 'its' erbij kunnen denken, dan wordt het: 'except for its infiniteness' en slaat het dus terug op 'forever'. 'Oneindigheid' zou dan besloten liggen in 'voor altijd'. 'Voor altijd' is dan een optelsom van 'nu's' en in die zin geen andere tijd, maar wel voor wat betreft de (tijds-)oneindigheid van 'voor altijd'.

'Latitude' is 'scope for freedom of action or thought', in feite dus de 'vrijheid van gedachte' uit de latere Universele verklaring van de rechten van de mens. Ook kom ik 'freedom from narrow restrictions' tegen, maar Dickinson bedoelt het ongetwijfeld breder. Ook die gedachtenvrijheid is oneindig.

In de tweede strofe staat, denk ik, dat we ons eens zouden moeten voorstellen hoe het zou zijn als we, dat wat we hier en nu ervaren, zouden bezien in het licht der oneindigheid. 'The dates' - onze geboortedatum en sterfdatum - lossen als het ware op in de eindeloze maanden en jaren die elkaar maar blijven opvolgen; het stelt niets meer voor.

Anderzijds blijkt in de derde strofe dat zonder de dagen waarop we flinke discussies voeren, of waarop het juist rustig is of bruisend omdat er iets (persoonlijks) te vieren valt onze jaren maar saai zouden zijn en niet zouden verschillen van de oningevulde, kale jaren. Bedoelde ze de door God gegeven jaren of wellicht jaren waarin alleen de christelijke feestdagen het ritme bepalen? Anno domini's.

                                                                                                                              terug naar boven 

to hear an oriole sing - emily dickinson - 17 september 2017

Al geruimere tijd geleden vertaald, maar nog niet opgenomen op de website. Bij dezen.

                                                                                                                              terug naar boven 


just one of those things - nummer van cole porter -  9 september 2017

Een tamelijk lastig te zingen song van Cole Porter: "Just one of those things". De verschillende uitvoeringen van bijvoorbeeld Peggy Lee, Ella Fitzgerald, Frank Sinatra, Nat King Cole, Billie Holiday en Doris Day laten mooi zien wat je met zo´n nummer allemaal kunt doen.

"Just one of those things" ... zo gaan die dingen nu eenmaal? Zo iets moet het zijn, maar Cole Porter bouwt zijn regels fantastisch op en dat doe je niet zo makkelijk in het Nederlands na helaas.
It was just one of those
Just one of those
One of those
In het tweede couplet komt dat niet terug in de 3e regel, maar toch.
En niet te vergeten al die binnenrijmen. Zo goed kunnen liedteksten in elkaar zitten.

                                                                                                                              terug naar boven 

the ladies who lunch - stephen sondheim - 3 april 2017

Uit de musical "Company": het lied "The ladies who lunch". Er staan schitterende uitvoeringen op youtube. De één nog rauwer dan de ander.
In de vertaling heb ik van "the ladies who lunch" vrouwen gemaakt die de vrouw zijn van.
Ook de andere 13 nummers heb ik vertaald, maar je moet ze eigenlijk  in hun totaal bekijken. Dus de hele musical bij elkaar. Aparte teksten, veel binnenrijm en grappen erin.

                                                                                                                              terug naar boven 

elegy | klaaglied - edna st. vincent millay - 2 april 2017

"Elegy" is een klaaglied dat Millay schreef nadat Dorothy Coleman, een vriendin, op jeugdige leeftijd overleed. Ook hier lijkt het of de strenge vorm haar moet helpen om de emotie in bedwang te houden. Het is geschreven in de minder gebruikelijke trocheïsche tetrameter: DUM ta DUM ta DUM ta DUM (ta); de laatste trochee is vaak onvolledig (catalectisch).

Ga er maar aan staan. In het Nederlands is het lastig om de vierde trochee onvolledig te laten en dus mannelijk rijm te gebruiken, zeker als je het rijmschema van Millay wilt volgen.
Bovendien heeft Millay in haar rijmschema nog een paar bijzonderheden toegepast.

In de 1e strofe is het rijmschema van de eerste zes regels: A-B-C|C-B-A  en vervolgens: C-E-E-E-C (in de vertaling is dat D-E-E-E-D geworden).
In de 2e strofe is het rijmschema van de eerste zes regels: A-B-C-D-E-F   en vervolgens laat Millay deze rijmklanken allemaal terugkomen en één rijmklank (E) twee keer: A-F-E-C-B-E-D.  Ik weet haast wel zeker dat ze eerst geprobeerd heeft bij de tweede zes regels dit rijmschema toe te passen: F-E-D-C-B-A (dus aflopend) en toen dat niet lukte de volgorde aanpaste en er in totaal dertien regels van maakte in plaats van twaalf. Maar....bewijzen kan ik het niet. 
In de 3e strofe is het rijmschema minder gestructureerd: A-B-C-D-E-D-B-D-A-E  | C-F-F-C

Door in de vertaling veelal vier volledige trocheeën te gebruiken wordt het gedicht minder staccato. Dat is jammer. Veroorzaker van dit alles is de eerste regel en wel "de grote ogen" die daar de hoofdrol spelen. Maar zelfs als je daar al uit zou komen (Laat jouw grote ogen dan | Laat jouw ogen, oh zo groot) maakt het lastige rijmschema het onmogelijk om precies daar mannelijk rijm toe te passen waar Millay het ook deed.
Misschien probeer ik het later nog een keer, maar voorlopig ben ik met deze versie tevreden. 

                                                                                                                              terug naar boven 

childhood is the kingdom where nobody dies - edna st. vincent millay - 23 februari 2017

'Childhood', een lastig te vertalen woord. 'The state or period of being a child'. Millay gaat het om de 'state'. En die 'state' wordt bepaald door de dood. Maar niet zomaar de dood, zoals uit het gedicht blijkt.

Terug naar 'childhood'. De kindertijd of je kindertijd verwijst te veel naar de periode, vind ik. Het gaat om 'het zijn van kind'. De Duitsers hebben het mooie 'Kindheit' (naast 'Kinderzeit'), de Fransen: 'Lénfance'. Wij hebben wel 'kinds', maar ja. Eerst dacht ik aan: 'Kind ben je niet tot aan een bepaalde leeftijd', gecombineerd met 'kind ben je in het rijk waar niemand doodgaat'.  Toen meende ik dat het iets met 'kind-zijn' moest worden, waarbij de toevoeging 'je' des te duidelijker maakt dat het om een persoonlijke staat gaat waar, afhankelijk van je levensloop, op enig moment een eind aan komt. Maar een groot bezwaar daarvan is dat het te zeer aan 'het kind in jezelf' doet denken en dat is nou ook weer niet de bedoeling. Toch weer terug naar 'kind ben je niet' en 'kind ben je'.

                                                                                                                              terug naar boven 

drowning is not so pitiful - emily dickinson - 22 februari 2017

Op de verjaardag van Edna St. Vincent Millay - zij werd 125 jaar geleden geboren in Rockland/Maine - een gedicht van Dickinson over verdrinken. Niet echt een gezellig verjaardagsonderwerp. Maar het zij zo.  

                                                                                                                              terug naar boven 

softened by time's consummate plush - emily dickinson - 20 februari 2017

Met het woordje ‘consummate’, wat als werkwoord voltrekken/voltooien betekent, maar ook staat voor volmaakt/volleerd, weet Dickinson, gecombineerd met dat ‘softened’ en ‘sleek’ mooi beelden op te roepen van de tijd die verstrijkt en door zacht pluche wordt bedekt en wel op volmaakte wijze.
Voor ‘sleek’ staat in de dictionary.com: smooth as hair. Prachtig toch!

Ik had eerst: ‘Pluche van de lang verstreken tijd / Verzacht het kinderleed’, waarbij verstreken, ook associaties oproept met het glad strijken van het pluche. Maar daar miste ‘appears’ nog.
Vervolgens borrelde ‘glansrijk’ boven (het glanzen van het pluche, maar ook: uitstekend) en toen werd het: ‘Glansrijk verzacht het pluche der tijd / Naar ’t schijnt het kinderleed’.

Tot ik erachter kwam dat bij 'consummate' toch meestal de klemtoon op de 1e lettergreep komt te liggen (de 2e mág ook). Wil je het ritme goed volgen dan wordt de regel anders: Glansrijk verzacht - 't pluche van de tijd. Een kleine pauze na 'verzacht' is nodig omdat daarna weer een 't' komt.

'Pluche' is officieel een woord met twee lettergrepen. Ik zelf en, zo weet ik inmiddels, vele anderen spreken het uit als éénlettergrepig. Dat is hier ook de bedoeling.

Wat ‘bisected’ in tweeën deelt, is de vraag. Eerst dacht ik dat de dichter in tweeën werd gedeeld, maar nu denk ik dat ze het leven bedoelt. Eerst is er de wanhoop van de kindertijd die haar sporen nalaat en waar je in de loop der jaren mee om leert te gaan. Pas als je te maken krijgt met een diepere pijn die onoverkoombaar is, ga je anders tegen die tijd aankijken en word je zelfs jaloers op de wanhoop uit je kindertijd.
En dit dan in 8 regeltjes.

                                                                                                                              terug naar boven 

portrait by a neighbor - millay - 4 februari 2017

Eén van de gedichten die Edna St. Vincent Millay in 1941 voordroeg en die later is opgenomen op een LP met een selectie van haar werk. Geschetst door een buurvrouw.  

                                                                                                                              terug naar boven 

the return from town - millay - 13 januari 2017

Een beetje een niemendalletje, dit korte gedichtje van Millay. Maar voor die tijd toch ongebruikelijk, denk ik zo, dat een vrouw op die manier over mannen, jongens schreef.  
                                                                                                                              terug naar boven 

safe upon the solid rock the ugly houses stand - second fig - 5 januari 2017

Dan toch ook maar een poging om "vijg 2" (Second Fig) uit "A few figs from thistles" te vertalen. Beide "vijgen" laten immers goed zien hoe Millay zichzelf zag.
                                                                                                                              terug naar boven 

my candle burns at both ends - millay - 9 december 2016

Vijg 1 (First fig) uit "A few figs from thistles" is zo ongeveer het bekendste gedicht van Edna St. Vincent Millay. In 1920 al verschenen. Zo kort en krachtig en rijmend dat het lastig te vertalen is. Na diverse vergeefse pogingen te hebben ondernomen; nu toch een bevredigend resultaat.  

"Fig" staat voor vijg; maar "in full fig" betekent: in vol ornaat. Dus alleen al met dát woordje kun je alle kanten op.

                                                                                                                              terug naar boven 

because I could not stop for death: de ontbrekende 4e strofe in de eerste uitgave van Dickinsons gedichten - 8 december 2016

In de uitgave van Mabel Loomis Todd en Thomas Higginson van 1890 is de 4e strofe van "Because I could not stop for death" niet opgenomen. In latere uitgaven wel. Hieronder de vertaling waarin ook deze 4e strofe is opgenomen.

Because I could not stop for Death -
He kindly stopped for me -
The Carriage held but just Ourselves -
And Immortality.

We slowly drove - He knew no haste
And I had put away
My labor and my leisure too,
For his Civility -

We passed the School, where Children strove
At Recess – in the Ring -
We passed the Fields of Gazing Grain -
We passed the Setting Sun -

Or rather – He passed Us –
The Dews drew quivering and Chill –
For only Gossamer, my Gown –
My Tippet – only Tulle -

We paused before a House that seemed
A Swelling of the Ground -
The Roof was scarcely visible -
The Cornice in the Ground –

Since then  - ’t is Centuries and yet
Feels shorter than the Day
I first surmised the Horses’ Heads
Were toward Eternity -



Ik had voor Dood geen tijd gehad

Maar hij kwam wel op tijd
We zaten samen in de koets
Met naast ons eeuwigheid

Een slakkengang – hij had geen haast
Mijn werk was opgeschort
Van vrije tijd sprak ik niet meer
Uit een soort piëteit

We zagen kinderen op het plein
Ze speelden in een kring
We zagen velden vol met graan
De zon die onderging

Hij schoof aan ons voorbij                (4e couplet)
De kilte van de dauw trok op
Want ragfijn was mijn tule jurk
Mijn shawl van tere stof

We stopten bij een huis dat leek
Verscholen in het land
Het dak was nauwelijks te zien
Je zag nog net de rand

’t Is eeuwen al geleden weer
Soms lijkt het nog maar kort
De paarden roken vast het eerst
De geur van eindigheid




                                                                                                                              terug naar boven 

yeats - down by the salley gardens -  11 september 2016

Een gedicht naar een liedje en dát kun je horen. Een oud Iers volksliedje dat nogal langzaam gezongen wordt. Er zijn verschillende versies op You Tube te vinden. Leuk!
Zaak dus om het metrum van het origineel nauwlettend te volgen in de vertaling.
Naschrift: in 2018 werd het lied gezongen in de film "The Children Act".

                                                                                                                              terug naar boven 

dickinson & millay - 20 augustus 2016

Vaak valt het vertalen stil tijdens de zomermaanden. Ook dit jaar. Maar stilgezeten wordt er zeker niet.
De voorbereidingen voor de bundel "Dwars Vers", waarin Emily Dickinson en Edna St. Vincent Millay in vertaling bijeengebracht worden, zijn in volle gang. Twee maal vijftig vertaalde gedichten & sonnetten samen in een tweeluik, in eigen beheer uitgegeven en prachtig vormgegeven. Verwacht: oktober 2016.

    
                                                                                                                          terug naar boven 

I thought of you - sara teasdale - 22 april 2016

Eigenlijk zocht ik naar de sonnetten van Sara Teasdale, maar deze kleine gedichten zijn ook prachtig. Echoënde duinen een een zilverende zee. Mooi beeld.

    
                                                                                                                          terug naar boven 

longing - sara teasdale - 20 april 2016

Nog zo'n mooi, klein gedicht van Sara Teasdale met haar lichaam en ziel als onderwerp. Na haar dood, maar ook weer niet. "My body that must go without the joy it longed to know".

    
                                                                                                                          terug naar boven 

sara teasdale - I am not yours - 9 april 2016

Sara Teasdale (1884-1933) idem tegengekomen in mijn zoektocht naar sonnetteers. "I am not yours" is echter geen sonnet, maar een prachtig, kort gedicht. Ze schreef nog meer pareltjes, zag ik al.

    
                                                                                                                          terug naar boven 

I have been very lonely all today - owen barfield - 30 maart 2016

Owen Barfield leefde van 1898 tot 1997: 99 jaar oud geworden! Ik vond zijn sonnet "I have been very lonely all today"  op het weblog Taaldacht  waar wel vaker over deze filosoof, schrijver en dichter geschreven wordt. Ik moet meer over en van hem gaan lezen. Dit is in ieder geval een mooi romantisch sonnet

    
                                                                                                                          terug naar boven 

the ruined maid -  thomas hardy - 27 maart 2016

Het is al weer even geleden dat ik "The ruined maid" van Thomas Hardy vertaalde. Het gedicht is een vrolijk commentaar op hoe men in de Victoriaanse tijd over vrouwen dacht. De gevallen vrouw, die in zonde leefde, wordt afgezet tegen het eenvoudige boerenmeisje. Wie was beter af, is de vraag. En als je je bedenkt hoe welgestelde vrouwen geacht werden te leven, dan vraag je je dat helemáál af.

Hoe vertaal je "ruined"? Geruïneerd, wat geassocieerd wordt met geld, dekt de gevoelsmatige lading niet. Verdorven? Teveel van het goede. Een gevallen vrouw, dat kán. "Ik heb afgedaan" is ook een mooie term. Maar het meest kun je uit de voeten met "in zonde leven". Dat past ook in die tijd met een streng conservatieve moraal.   

Vergeet ik nog te vermelden dat het metrum een anapestische trimeter is, gecombineerd met een jambische versvoet waarmee de regel meestal begint. Dat is leuk aan Hardy's gedichten: hij probeert verschillende metra uit. 


    
                                                                                                                          terug naar boven 

de genomineerden voor de vertaalwedstrijd  "Love is not all" - 24 maart 2016

Ik zag dat de genomineerden inmiddels bekend zijn gemaakt van Nederland vertaalt 2016
Drie van de vijf houden zich aan het metrum: Erik Honders, Arjan Keene en Joop Maes. Alle drie geven ze een mooie vertaling. Joop Maes zet er een erg leuke regel  tussen: "qua drijfvermogen scoort ze ronduit zwak" .  Zijn vertaling loopt soepel en is wat vrijer dan die van de andere twee.

Mooie vondsten voor  "Yet many a man is making friends with death / Even as I speak, for lack of love alone":
Erik Honders: "Toch sluiten velen vriendschap met de dood / als men het zonder liefde stellen moet
Arjan Keene: Toch is er menig man die nu verzucht / dat hij de dood verkiest als zij verzaakt"
Joop Maes: "Toch zoeken talloos velen in de dood / Verlossing uit een liefdeloos bestaan".

Eén van deze drie moet het worden, zou ik zeggen.
Mijn eigen vertaling staat hier.

En ook de winnaar is bekend, zie ik nu: Erik Honders. Terecht, een mooie soepel lopende vertaling  zie ook het juryrapport.
Naar aanleiding van het rapport heb ik "noch"  vervangen door "geen". Dat kan eigenlijk zonder problemen. inderdaad.


    
                                                                                                                          terug naar boven 

elizabeth bishop - one art - 22 maart 2016

Op zoek naar namen van vrouwelijke sonnetteers kwam ik toevallig dit beroemde gedicht van Elizabeth Bishop tegen. En later ook vertalingen ervan, onder meer die van J. Bernlef, die ook bleek te zijn begonnen met "De kunst van het verliezen valt te leren".  Uiteindelijk kwam ik echter op iets anders al associërend met de woorden "art" en "losing": In omgaan met verlies raak je bedreven.  De titel van de vertaling is: Bedreven.

Het gedicht is een zogenaamd Villanelle en bestaat uit 19 regels (5 x 3 en 1 x 4 regels). Er zijn twee rijmklanken én twee zich herhalende regels, waarmee iets gevarieerd wordt. Elizabeth Bishop permitteert zich kleine afwijkingen, ook in het jambische metrum. Dit alles in de vertaling laten terugkomen is nog een hele kunst.

De vertaling van Bernlef is overigens bepaald niet een van zijn beste vertalingen. Hij heeft zich niet aan de regels van de villanelle gehouden. Metrisch is het een rommeltje en het rijmen op -uur loopt helemaal vast (een buurland?, een geliefde schuur?). Als moeders horloge is verloren valt er minder te beheren? Kortom: veel rijmdwang en de sfeer van het gedicht gaat verloren.

"One art": "een hele kunst" of "een kunst" of "geen kunst aan" of "da's geen kunst"...... "Bedreven" staat voor: geoefend in een handwerk, een vaardigheid, een kunst, met als synoniem "ervaren", in iets bedreven zijn. En dat is waar het hier over gaat. Ook al hebben we er veel ervaring mee, in dingen verliezen, echt bedreven raken we er niet in. Je wílt er ook niet bedreven in raken, want liefst zou je niets kwijtraken of verliezen.  Kunst is in die zin eigenlijk te veel eer.

"To master" zou je ook kunnen vertalen met "onder de knie krijgen". Voor de grap heb ik een variant gemaakt met die uitdrukking als uitgangspunt. Nu is het mannelijk rijm dominant in plaats van het vrouwelijk.

ONDER DE KNIE  

Verliezen krijg je best onder de knie
Soms lijken dingen voor verlies geboren
Het maakt niet uit wat of het is, van wie

Voor één soort zaken is er een circuit
Waar sleutels en je pasjes toe behoren
Dat krijg je haast vanzelf onder de knie

De eerste tekenen van dementie
Een naam, een plaats in ouderdom verloren
Het maakt niet uit wat of het is of wie

Mijn moeders ring verloor ik en in drie
Door ons bewoonde huizen onze sporen
Verliezen krijg je best onder de knie

Twee steden, en het licht daar, de magie
Rivieren, land, een continent bevroren
Dan maakt het uit waar of het is, van wie

Zelfs zonder jou (je stem, je ironie)
Ik jok niet, nee ik wist het van te voren
Verliezen krijg je ooit onder de knie
Al maakt het uit wat of het is en wie

   
                                                                                                                          terug naar boven 

w.h. auden - funeral blues revisited - 15 februari 2016

In "De Nieuwe Liefde" werd gisteren een programma gewijd aan de poëzie van W.H. Auden. Kort samengevat droeg Joost Prinsen gedichten van hem voor en Martin Fondse vertaalde de poëzie in pianomuziek. Joost Prinsen is van mening dat iemand standrechtelijke geëxecuteerd moet worden als hij het metrum van de dichter niet aanhoudt in de vertaling (daar ben ik het in principe overigens mee eens). Maar hij moest toegeven dat zelfs Willem Wilmink daar niet geheel in geslaagd was in het geval van "Funeral Blues".

Nu is "Funeral Blues" ook nogal onregelmatig qua metrum. Dat was voor mij, jaren geleden al (in 2009) aanleiding om eens te kijken of de vertaling in een regelmatig trocheïsche versvoet geschreven zou kunnen worden. In die vertaling heb ik nu, naar aanleiding van gisteren, nog wat verbeteringen aangebracht. En ik heb een versie gemaakt waarbij wél het metrum/ritme van Auden gevolgd wordt.  (Zie hieronder).

Kanttekeningen:
Met "the muffled drum" wordt bedoeld een met zwart doek omklede trom die gebruikt werd om het geluid te dempen, als teken van rouw. Zo kon ik de trom weer laten terugkomen in de nieuwe vertaling, zij het impliciet.
"The scribbling aeroplanes" hadden in 2009 al heel wat kopzorgen opgeleverd, maar nu heb ik dan toch de meeste informatie kunnen overbrengen, op het cirkelen na.
De "witte duiven met een bloedend hart" hebben nu rouwkragen om, wat toch ook een beetje jammer is omdat nu het wit, en het rood verdwenen zijn en alleen nog het zwart, groen en blauw resten.

Het letterlijk vertalen van "He was my North, my South, my East and West" leidt eigenlijk altijd tot geforceerde regels. Wij zéggen dat zo niet in het Nederlands. Iemand kan je alles zijn, hij was alles voor mij, hij was al wat ik had... woorden van die strekking, maar alle windstreken opsommen is er toch niet bij. En met "Oost, West thuis best" heeft het nu eenmaal niets van doen. Op zoek naar een alternatief dus. Zo kwam ik ooit op kompas, zodat er nog vaag een verwijzing naar windstreken is. En voortbordurend op schepen, een anker, stevig voor de kust.  




Droeve Blues (Auden's  metrum volgend)

Geen klok die klinkt, de telefoon blijft stil
En geef de hond een bot voor als hij blaffen wil
Demp pianoklanken, span het zwarte doek
Kom met de doodskist, start de stille stoet

Laat vliegtuigen klagend vlak boven ons hoofd
Over komen vliegen, krabbelend: hij is dood
Laat duiven met een rouwkraag zwermen door de stad
En steek alle agenten vandaag in het zwart


Hij was mijn alles, enkel hij alleen
Mijn zondagsrust en mijn werk ineen
Mijn nacht, mijn middag, mijn spraak, mijn lied
En liefde die voor eeuwig zijn zou, was dat niet

Dus doof alle sterren nu, geen lichten meer aan
Berg op die zon, en ontmantel de maan
Leeg de oceanen en kap al het bos
Want nooit en nergens loopt er iets nog wel weer los


Droeve Blues (oude versie uit 2009)

Laat geen klok meer klinken, smoor de telefoon
Spreek de hond die blafte toe op strenge toon
Demp pianoklanken, stop met wat je doet
Laat de kist maar komen en de stille stoet

Volg de strakke strepen van een verre vlucht
Hij is echt vertrokken, komt niet meer terug
Vang de witte duiven, met een bloedend hart
Steek de oom agenten stemmig in het zwart


Mij kompas, mijn anker, stevig voor de kust
Alledaagse dingen en mijn zondagsrust
Middernacht en morgen, stilte en gesprek
Liefde leek voor eeuwig , dacht niet aan vertrek

Doof nu alle sterren, laat geen licht meer aan
Stop de zonnestralen en verberg de maan
Kap de groene bossen, leeg de blauwe zee
Niets meer te beleven, niets valt ooit meer mee

Funeral Blues

Stop all the clocks, cut off the telephone
Prevent the dog from barking with a juicy bone
Silence the piano's and with muffled drum
Bring out the coffin, let the mourners come

Let aeroplanes circle moaning overhead
Scribbling in the sky the message: he is dead
Put crêpe bows round the white necks of the public doves
Let the traffic policemen wear black cotton gloves

He was my North, my South, my East and West
My working week and my sunday rest
My noon, my midnight, my talk, my song
I thought that love would last for ever, I was wrong

The stars are not wanted now; put out every one
Pack up the moon and dismantle the sun
Pour away the ocean and sweep up the wood
For nothing now can ever come to any good


























    
                                                                                                                          terug naar boven 

the man he killed - 8 februari 2016

Een anti-oorlogsgedicht van Thomas Hardy. In tijden van drones lijkt het minder toepasbaar, maar denkend aan straatgevechten kan je het je beter voorstellen. Niets aan toe te voegen.

    
                                                                                                                          terug naar boven 

birds at winter nightfall - thomas hardy - 31 december 2015

Dit keer speelt Hardy met dubbelrijm: fly faster / cotoneaster / crumb-outcaster. Het laatste woord is wonderlijk én duidelijk. Het klinkt niet best: "crumb-outcaster", en al helemaal niet als je niet aan de verwachtingen van de vogels voldoet die in de winterschemering het over je hebben en over de bessen die het ook al af laten weten.

    
                                                                                                                          terug naar boven 

the reminder - thomas hardy - 30 december 2015

Thomas Hardy hield van afwisseling aanbrengen in de ritmes en rijmschema's die hij in zijn gedichten gebruikte. Eerst al een dactylus met gekruist rijm ("The voice") bij de hand gehad, toen een gedicht met anapesten (en jambes) en omarmend rijm: "Neutral tones", en nu trocheeën en gepaard rijm in "The reminder".

Een lijster die ervoor zorgt dat je hem ziet ("Do you make me notice you").

    
                                                                                                                          terug naar boven 

the darkling thrush - thomas hardy - 27 december 2015

Wie een uitgebreide bespreking van dit gedicht wil lezen, kan hier goed terecht. Op een grappige, onderhoudende manier wordt aan allerlei aspecten aandacht besteed.

Ik beperk mij tot de dingen waar ik tegenaan liep, zoals "darkling". Een niet bestaand woord. De -ling klank maakt het een net iets luchtiger woord dan "darkness". Donkerig, schemerig, schemerend? Uiteindelijk voor "schemerende" gekozen. Een ongebruikelijk woord in deze combinatie en je kunt er twee kanten mee op: naar het licht en naar het donker. En of er reden is voor een sprankje hoop dat is hier de vraag.
Ook lastig: "coppice gate", een hek bij een veld met hakhout. Je hebt hakhoutstoelen, hakhoutbrigades, maar een hakhouthek toch niet, al zou je 't willen. Dat het gaat om hakhout is hier van belang omdat het gecultiveerd bos betreft: de mens heeft ingegrepen.
"Fervourless" nog zo eentje. Niet in beweging te krijgen. Liefst iets met twee lettergrepen. En zo blijft het puzzelen, wijzigen, weer wijzigen en zo voort.

Door Emily Dickinson, de heldin van het halfrijm, leerde ik die rijmvorm waarderen. Als je een gedicht hardop voorleest en het halfrijm stoort niet, is het goed te gebruiken, zeker als het je dichterbij de originele tekst brengt. Het kwam in deze vertaling diverse keren van pas.    


                                                                                                                              terug naar boven 

a broken appointment - thomas hardy - 21 december 2015

Vergeefs wachten, tegen beter weten in. Wat er dan door je hoofd gaat spoken. Dringt het tot je door?
Je wílt het niet tot je door laten dringen. Alles beter dan dat ze helemaal niet op komt dagen.
Een hard gelag, hoe dan ook.


Mooi kleinood van Thomas Hardy met een apart rijmschema: a-a-b-c-b-c-a-a |  d-d-e-f-e-f-d-d


    
                                                                                                                          terug naar boven 

neutral tones - thomas hardy - 12 december 2015

Verre van neutraal zijn veel van de woorden die in dit gedicht voorkomen. "chidden of God, starving sod, ash (om ons aan "ashes" te herinneren), tedious, deadest thing, to die, a grin of bitterness, ominous, deceiving love, wrong, the God curst sun". Ga er maar aan staan. Het lijkt of de dichter zichzelf in de titel toespreekt dat hij zich toch vooral moet inhouden en zich in neutrale bewoordingen moet uitlaten over wat er gebeurd is. 

De poging slaagt maar half. Hij begint neutraal de situatie te schetsen: we staan aan de rand van een vijver. Er liggen bladeren op het kaal geworden gras. Het blad is grijs en grauw en de zon is wit. Daar zou hij het bij hebben kunnen laten, maar hij laat God de zon afstraffen als verklaring voor de bleke kleur.
In de volgende drie strofen komen achtereenvolgens de ogen. de mond en het gezicht van de geliefde aan bod en wordt heel impliciet verteld wat zich heeft afgespeeld.
Nu voel je de afstandelijkheid erin sluipen. Van beide kanten. Het boeit haar niet meer, hij ziet en beschrijft het en als hij aan haar gezicht denkt ziet hij al die dingen er weer in terug. 

Een a-b-b-a | c-d-d-c | e-f-f-e | g-h-h-g rijmschema, omarmend rijm.  Een metrum waarbij jambes worden afgewisseld met anapesten
, wat nog knap lastig is om in de vertaling te laten terugkomen, maar dat is toch aardig gelukt. 

    
                                                                                                                          terug naar boven 

the voice - thomas hardy - 2 december 2015

Ik kwam het gedicht "The Voice" in vertaling tegen in een essay van Peter Verstegen getiteld "Een staat van genade" uit 2009. Het is een van zijn favoriete vertalingen. Het is ook een mooi voorbeeld van een vertaling die je dwingt om keuzes te maken.

Het metrum is bijzonder, een dactylus. Daar kun je dus niet omheen. Een prachtig melodisch metrum. 
In de 1e strofe valt "call to me, call to me"  op, waar "all to me" in de 3e regel op rijmt. Het mooiste is natuurlijk als het lukt om iets pakkends te vinden voor beide regels, maar dat is nog niet zo makkelijk omdat het drie lettergrepen betreft.
Verstegen neemt de 1e regel als uitgangspunt en komt van: "roept naar me, roept naar me" op "maar de" in de 3e regel, gevolgd door "zelfde" aan het begin van de 4e regel.

Het gaat in die 1e strofe om een soort gedaanteverwisseling die de geliefde heeft ondergaan (het gaat hier om Emma, zijn overleden vrouw). Eerst was ze zijn alles en dat beeld van vroeger, daar verlangt hij naar. Als ze hem roept, hoopt hij haar in die gedaante weer te zien en niet zoals ze later geworden is. "Not as you were, but as at first".
"The one who was all to me" vind ik dan ook essentieel in deze strofe: "toen jij nog mijn alles was". Die keuze dwingt me om van daaruit iets rijmends te vinden voor "call to me": haar bevallige gestalte ("bevallig was"). Het herhalende element wordt verwoord door: telkens. Ook al staat er in het Engels roepen en zeggen, toch gaat het in die 1e strofe vooral om de verschillende beelden van de vrouw. Het beeld won het daarom van de stem bij mij
.

Dat kan ook goed, omdat in de 2e strofe de stem nadrukkelijk aan bod komt. Hij denkt haar stem te horen en kan haar in gedachten al voor zich zien, zoals ze tóen was. Liefst in de blauwe jurk die ze vroeger droeg. Ook hier weer drie rijmende lettergrepen: "view you then / knew you then: kijken dan / lijken dan".   

In de 3e strofe word je voor eenzelfde probleem gesteld met "listnessness / wistlessness". De keuze van Verstegen voor "lusteloos / bewusteloos" vanwege het rijm vind ik hier niet zo passend. Het gaat erom dat hij vreest dat ze is opgelost/opgegaan in een wereld waar hij niets over te zeggen heeft. Die van de onopzettelijkheid en onwillekeurigheid. Opeens kan haar beeld oprijzen in zijn verbeelding, opeens kan hij haar stem horen, maar misschien ook zal hij het zich nooit meer voor de geest kunnen halen of wordt het meegevoerd door de wind.

                                                                               * * * * *
* 8 februari 2016 *
Werkend aan "The man he killed"  kwam ik "The Voice" weer tegen en wilde nog eens een poging wagen in de 3e strofe het "listlessness / whistlessness" meer eer aan te doen. Dat betekent het woord "onwillekeurigheid" - wat zelf zo'n mooie dubbele dactylus is - laten varen en open staan voor andere opties. Via "Ben je voor altijd nu op in het niets gegaan"  en "Ben je nu op in het achteloos niets gegaan" geef ik de voorkeur aan "Eeuwig en achteloos op in het niets gegaan".
Zo wordt toch nog gerefereerd aan het achteloze, gedachteloze, onwillekeurige, onbewuste van "wistlessness" . 
                                                                               * * * * *
Bij de laatste regel van de 3e strofe (Heard no more again far or near) zou je ervoor kunnen kiezen toch de dactylus te gebruiken: "Weg en verdwenen dichtbij of veraf". Maar  je kunt het ook zien als een opmaat voor de laatste strofe waar opzettelijk voor een ander ritme is gekozen. Dus toch maar: "Weg en stil ben je, hier of veraf".   ( op 8 februari aangepast : Nooit te horen meer, hier of veraf)


De laatste strofe moet hortend en stotend zijn, als het origineel. Wankelend gaat hij verder, tussen de vallende bladeren door. Verstegen wil hier "blaren" op "naar me" laten rijmen, maar die vlieger gaat niet op. De klemtoon valt in "En de vrouw riep naar me" niet op "naar" natuurlijk.
De wind combineert Hardy in deze strofe met "oozing" dat 'sijpelen" betekent, wat je met water associeert. Maar, het betekent ook "zich stil verwijderen of afscheiden" en in déze betekenis is "oozing" hier bedoeld.
Gezien het afwijkende metrum in die laatste strofe (de dactylus wordt losgelaten) kun je in de 2e en 4e regel voor mannelijk in plaats van vrouwelijk rijm kiezen: "Vallend blad rondom / En ze roept me: kom" om zo tot een mooie afronding te komen.


                                                                                                                              terug naar boven 

not in this chamber only at my birth - millay - 11 november 2015

Een meester in ingewikkeld geconstrueerde zinnen is Edna St. Vincent Millay. Dat moet ook haast wel, wil je geen houterig, regel-voor-regel sonnet schrijven, maar eentje waarbij soms de ene regel overloopt in de andere, maar soms ook een gedachte pas twee regels later wordt voortgezet of afgerond.
Aan dit sonnet was ik al eens eerder begonnen, maar ik kwam er toen niet uit. Nu denk ik de kwintessens (ja, dat schrijf je tegenwoordig met kw in plaats van quintessens) toch te pakken te hebben gekregen. Je wereldburger voelen en wat dat betekent. 
Het blijft overigens een wat raadselachtig gedicht. Het - wat ik het Franse tekstverklaringsgevoel noem - blijft opspelen: als je op het verkeerde been bent gezet door een onbegrepen woord of gedachte komt het hele bouwsel op losse schroeven te staan.

                                                                                                                              terug naar boven 

we talk of taxes and I call you friend - edna st. vincent millay - 9 november 2015

Ook al doen we net of we alleen maar vrienden zijn, en dat zijn we ook, weten we eigenlijk wel wat er zal gaan gebeuren. En dat is al zo vaak gebeurd in de geschiedenis. Denk aan Isolde, Guinevere en Francesca. Echte hartstocht is immers niet tegen te houden.
(Omwille van het volgen van het rijmschema heb ik de 12e regel  wat aangepast).
Mooi sonnet.
Millay's verwijzing naar het boek vol kleuren, wat ik eerst niet thuis kon brengen, is een boek dat Francesca op haar schoot heeft liggen op het schilderij dat Dante Gabriel Rossetti maakte over het verhaal van Paolo en Francesca  da Rimini in Dante's La Divina Commedia. Althans, dat denk ik.

 

                                                                                                                              terug naar boven 

to the not impossible him - edna st. vincent millay - 28 oktober 2015

Na "To Kathleen", ook een kort gedicht, nu "To the not impossible him". Een typisch Millay gedicht, waarin de mogelijkheid van andere geliefden nadrukkeljk wordt open gehouden en trouw wordt gerelativeerd. Allerlei binnenrijm voor de liefhebber.  

                                                                                                                              terug naar boven 

city trees - edna st. vincent millay - 22 oktober 2015

Dappere bomen zou je ze kunnen noemen. In de stad overstemd wordend door al het verkeer. Maar ken je eenmaal hun geluid, dan kun je ze altijd horen. Zelfs al komen ze niet boven de herrie uit. Mooi gedichtje.

                                                                                                                              terug naar boven 

elegy before death - edna st. vincent millay - 10 september 2015

Zomer en ziekte weerhielden me van het vertalen. Nu dan toch weer een mooi gedicht van Millay. Op You Tube wordt het prachtig gedeclameerd door Tom O'Bedlam.   Ik denk overigens dat Edna St. Vincent Millay het zelf zangeriger zal hebben voorgedragen. De cesuur die je hoort, middenin de regels, geeft het gedicht een bepaalde cadans. Ik heb geprobeerd die ook in de vertaling terug te laten komen.

Millay probeert zich in deze treurzang voor te stellen of de wereld wel kan bestaan zonder haar geliefde. Nog los van de vraag of zij dan nog wel kan voortbestaan. Allerlei mooie dingen in de natuur worden aan hem gekoppeld. Misschien omdat hij er altijd zo van genoot of omdat ze er samen plezier aan beleefden.
En, al zou je dat wel denken, de tijd blijkt helemaal niet stil te gaan staan als hij er niet meer is. De herfst komt gewoon, als altijd, en de lente aarzelt niet.

Opvallend is dat Millay een onderscheid maakt tussen dingen in de natuur die wél en géén weet (zullen) hebben van de dood van haar geliefde. De dingen die er wel weet van hebben, zijn de dingen waar hij speciaal aandacht voor had, terwijl die door anderen niet werden opgemerkt, zoals een braakliggend stukje land, onkruid en een oude wagen. Dat is de reden waarom zij hem wél zullen missen.

Maar al die dingen (de mooie die het niet weten en de minder mooie die het wel weten) zullen niet verdwijnen als de geliefde er niet meer is. Wat wel verdwijnt, is het zien van schoonheid in eenvoudige dingen, zoals gewoon water en simpele steentjes. De geliefde is degene die haar op die mooie eigenschappen opmerkzaam maakte en dat zal niet meer gebeuren.

Mooiste regel: "Niets weet dat jij er niet meer bent

                                                                                                                              terug naar boven 

one day I wrote her name upon the strand - 29 april 2015

"Love letters in the sand" zong Pat Boone, Edmund Spenser na, een paar honderd jaar later, maar Spenser gaf in vroeger tijden nog een mooi slot aan zijn vers mee, terwijl van Boone alleen de melodie wel aardig vrolijk is.

Sonnet 75 van de Amoretti sonnettenreeks is één van de beroemdste sonnetten van Edmund Spenser. Door velen vertaald. De laatste twee regels zijn nog het lastigst.
Stond er eerst:
"En daar, nadat de dood heeft overwonnen / Herleeft die liefde, ooit door ons begonnen"
In tweede instantie werd het:
"Daar waar, wanneer de dood getriomfeerd heeft / Nieuw leven is en onze liefde voortleeft"
.
Maar, aangezien dat niet goed rijmt, een derde variant, waarin meer impliciet tot uitdrukking komt dat de dood getriomfeerd heeft:
"Waar, als op aard de dood het hoogste woord heeft / Nieuw leven is en onze liefde voortleeft".

                                                                                                                              terug naar boven 

ode on solitude - alexander pope - 26 april 2015

Van 1688 tot 1744 leefde hij, Alexander Pope. Beroemde werken: "An essay on man", "The rape of the lock". Het gedicht "Ode on solitude", waarin hij de geneugten van een teruggetrokken bestaan beschrijft, zou hij op zijn twaalde jaar geschreven hebben. Vroeg wijs, zouden we nu zeggen.   

                                                                                                                              terug naar boven 

if - rudyard kipling - 2 april 2015

In een map vond ik dit beroemde gedicht van Kipling en besloot nog eens een poging te wagen het te vertalen. Op internet tref je nu al wel vertalingen aan van Johannes Marinus de Vries de Waal en van Karel Jonckheere. Hun taalgebruik is wat gedragener, maar zeker ook de moeite waard om te lezen. 

                                                                                                                              terug naar boven 

god only knows - the beach boys - 26 maart 2015

Gisteravond kwam in "De wereld draait door" het nummer van Brian Wilson "God only knows" ter sprake en dat was voor mij aanleiding om toch nóg eens een keer te kijken of dat eerste couplet nog dichter bij de originele tekst vertaald kon worden. Twee eerdere pogingen deed ik al in 2009 en 2010.
Met het onderstaande resultaat.

De eerste regel heeft één lettergreep meer dan de originele tekst, maar dat valt prima te zingen. En "Al hou ik niet altijd van je" is toch beter dan "Niet altijd hou ik van je".  Het grappige verschijnsel doet zich ook nu weer voor dat ik niet snap dat ik hier niet eerder op gekomen ben. Tja. Hier de complete vertaling.

I may not always love you
But long as there are stars above you
You never need to doubt it
I'll make you so sure about it
God only knows what I'd be without you
Al hou ik niet altijd van je
Zolang je de sterren ziet, kan je
Dat moet je nooit vergeten
Van mij op aan, zeker weten
Zonder jou zou ik niet kunnen leven

                                                                                                                              terug naar boven 

w.h. auden - who's who - 25 maart 2015

Een sonnet van W.H. Auden! Nee maar. Met een mysterieuze titel, mogelijk bedoeld voor de "incrowd"?

Twee personen worden beschreven in het sonnet die erg van elkaar verschillen, maar toch verbonden zijn. Het is zelfs niet duidelijk of de tweede persoon een man of een vrouw is. Denkelijk een man, maar het hoeft niet. 
Relativeert Auden roem? Roemt hij de eenvoud? Of laat hij zien hoe schrijnend onbeantwoorde liefde kan zijn?


    
                                                                                                                          terug naar boven 

what fifty said - robert frost - 19 maart 2015

"To age" en "to youth", de belangrijkste elementen in dit gedicht van Robert Frost, die zelf ook les gaf op school. Toen hij jong was en naar school ging werd hij er volwassen door te leren wat zich in het verleden had afgespeeld. Nu hij zelf oud is, verjongt hij in zijn ontmoeting met de jeugd die hem over de toekomst leert.       
Hij vergelijkt zijn eigen leerschool met het in een gietvorm gieten van metaal. Daar leed hij onder (zie ook zijn biografie).

Dat het ook anders kan, ervaart hij nu hij zelf lesgeeft.
Hij heeft nu echter zelf de neiging "to start a suture". Wat "uit de vorm gesprongen is" te hechten. Of liever, gezien het eerdere metaal: aaneen te smeden. Wat me toch iets anders lijkt, dan bij voorbaat in een mal gieten. Maar stáát dat er ook?       

                                                                                              
    
                                                                                                                          terug naar boven 

voor de 3e keer "I dwell in possibility" - 12 maart 2015

Via, via kwam ik weer eens uit bij dit gedicht van Emily Dickinson, waarvan vooral de laatste strofe intrigerend is.
De bezoekers uit de 3e strofe eigenen zich "possibility": het huis van de poëzie/de verbeelding toe en laten, hetgeen de dichter hen aanbiedt (wat de dichter eerder met open armen heeft ontvangen - inspiratie -), tot hun eigen verbeelding spreken. Het paradijs wordt aldus bereikbaar.

Zo ben ik van: “Het paradijs vergaren zij / uit wat mijn hand verstrooit” VIA “Waar ik, hoe klein ook, ’t paradijs / Met open armen oogst” uitgekomen bij: “Waar ik voor hen het paradijs / Met open armen oogst”.

Het laatste woord was er inderdaad nog niet over gezegd (zie commentaar 2e versie)           

                                                                                              
    
                                                                                                                          terug naar boven 

christina rossetti dit keer - monna innominata - sonnet 11 - many in aftertimes will say of you - 11 maart 2015

Sonnet 2 uit deze sonnetttenreeks: I wish I could remember that first day, vertaalde ik al eens eerder. Nu dan ook nummer 11 en wellicht volgen er nog andere sonnetten uit deze reeks.

Opvallend aan dit sonnet: de herhaling van woorden ('parting' en 'hopeless') en het bijzondere rijmschema: A-B-B-A  A-C-C-A  A-C-A  D-C-D. Het is me niet gelukt dit rijmschema precies te volgen helaas.
Er zit ook een wonderlijke constructie in het tweede deel. Hoewel dit niet door de interpunctie wordt ondersteund, denk ik toch dat je het als volgt moet lezen: "But by my heart of love laid bare to you (....) I charge you at the Judgement make it plain, my love of you was life and not a breath. De tussenliggende regels weiden uit over de aard van die liefde waar het hart vol van is.

Ook leuk om 'prate' gebruikt te zien worden ('praten').          

                                                                                              
    
                                                                                                                          terug naar boven 

and you as well must die, beloved dust - opnieuw bekeken - 9 februari 2015

Geert Nijland wees mij erop dat "beloved dust" in het sonnet "And you as well must die, beloved dust" (vertaald op 8 maart 2013) niet vertaald kan worden met "beminde stof". Het gaat hier immers niet om "de stof", maar "het stof". En net als bij "het kind" zou het worden "ook jij, bemind kind,.... ook jij, bemind stof, ". Maar passend in het metrum stelde hij voor: "geliefkoosd stof" en deze vondst neem ik met dank graag van hem over.       
                                                                                              
    
                                                                                                                          terug naar boven 

women have loved before as I love now - 30 januari 2015

In sonnet 26 uit de reeks Fatal Interview wordt de gepassioneerde liefde uit vroeger tijden gepropageerd. Kom er nog maar eens om. Ontvoeringen, oorlogen, invasies. Da's nog eens wat anders dan swipen op Tinder. Maar dat is Edna St. Vincent Millay net zo min bekend als het mij is.
Aan de liefde lijden en er van alles voor over hebben. Ook in de jaren 20 een zeldzaamheid, vooral onder vrouwen. Die moesten keurig binnen de lijntjes kleuren.   
                                                                                              

    
                                                                                                                          terug naar boven 

I know the face of falsehood and her tongue - edna st. vincent millay - 27 januari 2015

Sonnet 23 uit de reeks Fatal Interview gaat over een leugenachtige dame, wier lieve glimlach wonderen doet. Mensen/mannen worden erdoor betoverd en hebben geen oog meer voor haar geslepen karakter. Het bedrog, waarvan ze op zich wel afweten, wordt liefst vindingrijk verborgen onder verzinsels, zodat het makkelijk is te doen of er niets aan de hand is. 
Dat laat onverlet dat wat voor de buitenwacht gladjes verloopt uiteindeilijk wel zijn gevolgen kan hebben voor de relatie.
Wat de hoofdpersoon betreft is het verbergen overigens helemaal niet nodig (weg met de façade) zolang zij maar verschoond blijft van het domme lachje en die vreselijke lucht van verschaalde patchouli als ze thuiskomt.

Zo heb ik uiteindelijk dit sonnet begrepen, maar er blijft een, wat ik noem, "Franse proefvertalingsluchtje" omheen hangen. Eén verkeerde interpretatie kan je op een volledig verkeerd spoor zetten..... Lastig.                                                        
                                                                                  
    
                                                                                                                          terug naar boven 

bang, bang (my baby shot me down) - 6 januari 2015

Iets moois om het jaar mee te openen. Ik zag de show van Tony Bennett (88) en Lady Gaga (28) op TV: fantastisch! Wat een schitterende uitvoeringen van aloude nummers, ongelofelijk. Ook een prachtige uitvoering door Lady Gaga van "Bang, bang".  Om kippevel van te krijgen.
We kennen het natuurlijk van Cher en Nancy Sinatra, maar Lady Gaga geeft er een extra dimensie aan.

Een vertaling dus. Eén die je goed kunt timen. Nu nog iemand die het net zo mooi en indrukwekkend kan zingen als Lady Gaga.... 
                                                                                                                                                      

    
                                                                                                                          terug naar boven 

renascence - edna st. vincent millay - 14 december 2014

Dit lange gedicht schreef Edna St. Vincent Millay toen zij 20 was, in 1912. Het was het eerste gedicht waarmee zij in de openbaarheid kwam. Haar moeder stuurde het in voor een poëzieprijs. Ze won de prijs niet, maar werd wel bekend bij een groter publiek.
Zo'n gedicht kun je dan niet links laten liggen als je Millay aan het vertalen bent, dacht ik. Met gezonde tegenzin zette ik mij dus aan het vertalen. Tweehonderveertien regels, nondeju. En de sfeer en de tekst, bepaald wonderbaarlijk.

Jennifer R. Forsthoefel heeft er in 2009 zelfs een "thesis" over geschreven: "Naming experience and revealing sentiment: the archetypical journey in Edna St. Vincent Millay's Renascence. Ze onderscheidt zes archetypes: the innocent, the orphan, the martyr, the wanderer, the warrior en the magician. Deze fasen zou het personage in het gedicht doorlopen. Boeiende materie. Ik lees het er allemaal niet in, maar dat zal ongetwijfeld aan mij liggen. Ook lijkt het me stug dat een twintigjarige een gedicht op een dergelijke wijze construeert. Maar dat zal onbewust gebeurd zijn.

Desalniettemin, toch de moeite waard om dit gedicht naast de, wat mij betreft, veel mooiere sonnetten te plaatsen. Het is een intrigerend verhaal en het doet qua sfeer ook weer wat aan Emily Dickinson denken.

                                                                                                                                                      
    
                                                                                                                          terug naar boven 

the ballad of the harp-weaver - 29 november 2014

"The ballad of the harp-weaver" was een van de gedichten uit de bundel waarmee Edna St. Vincent Millay de Pulitzer Prize voor poëzie won in 1923. Ik had er al vaker naar gekeken, maar toch steeds afgezien van vertalen. Vooral vanwege het nogal onregelmatige ritme dat, zou je het precies volgen in het Nederlands, een akelig resultaat oplevert. 
Alleen door daar wat los van te komen en de vertaling steeds weer hardop voor te lezen komt er iets uit wat het origineel recht doet.

Op You Tube staat trouwens een prachtige uitvoering van "The ballad ot the harp-weaver" door Johnny Cash.
                                                                                                                                                       

    
                                                                                                                          terug naar boven 

recuerdo | weet jij nog - 17 november 2014

Eén van de eerste gedichten die ik van Edna St. Vincent Millay las, was "Recuerdo". De eerste twee regels "We were very tired, we were very merry / We had gone back and forth all night on the ferry", waren al zo lastig dat ik het gedicht al gauw naast me neer moest leggen. Komt nog wel eens.

Nu kwam ik het weer tegen en heb net zo lang zitten puzzelen tot ik een acceptable oplossing vond voor de eerste twee regels. Ik koppelde ze in gedachten op een zeker moment aan "herinnering" waardoor ik op het idee kwam met "Weet jij nog" te beginnen. Dus "Weet jij nog hoe moe en gelukkig we waren". Omdat die regels steeds herhaald worden, moeten ze natuurlijk wel goed lopen.
Het is een tamelijk onregelmatig metrum dat ik ook niet helemaal zuiver heb overgenomen, wat ik bij haar sonnetten wel altijd doe. In het Nederlands klinkt het nu regelmatiger dan het in het Engels klinkt.

                                                                                                                                                       
    
                                                                                                                          terug naar boven 

here is a wound that never will heal, I know - 13 november 2014

Een verloren gegane liefde in een sonnet beschreven. Of eigenlijk is de liefde nog niet verloren gegaan, maar het is onontkoombaar dat dat gaat gebeuren.
Dat is tot de dichter doorgedrongen. Teleurstelling, het is onverdraaglijk. En het laat een diepe wond achter die niet meer helen zal.

Edna St. Vincent Millay hanteert een rijmschema wat er qua uiterljk uitziet als:  A   B   B   A  -   A    B    B    A     , maar 'bequeath' en 'underneath' spreek je natuurlijk anders uit dan 'death' en 'breath'. Dus in feite is het:  A   B   B   A      A   C   C   A       D   E   D   E   D   E  
In de vertaling wordt in plaats van de D in het sextet de B herhaald uit het octaaf. 

                                                                                                                                                        
    
                                                                                                                          terug naar boven 

oh, my beloved, have you thought of this - 30 oktober 2014

Langgerekte regels, een specialiteit van Edna St. Vincent Millay.
Soms maar twee, drie regels per sonnet. Je moet vaak goed kijken wat er bij elkaar hoort. Zo ook in dit sonnet.

Toen ik tijdens het vertalen op zoek was naar een manier om uit te drukken dat de tijd nog wreder dan de dood kan zijn omdat leeftijdverschil er mettertijd mee uitvergroot wordt, kwam ik uit op het woord "noodlottartend". En dan is het moeiljk om van zo'n woord weer afscheid te nemen. Dus het staat er nu pontificaal, ook al dekt het de lading niet helemaal.

Na "How you and I" loopt de zin pas weer door bij "as sure as the world turns....".
En in "granite night" wordt met 'granite' : "immovable", onvermurwbaar, onverzettelijk bedoeld. Dat bedacht hebbend is het nog een hele tour om dit soort bijvoeglijke naamwoorden in de vertaling terug te laten komen. Idem dito voor "gracious flame". Zeker als je ook nog wilt bereiken dat de zin goed doorloopt. Nou ja, concessies dus.

Een intrigerend einde wordt gevormd door "our anguish for each other's sake".   

                                                                                                                                                          
    
                                                                                                                          terug naar boven 

the dream - edna st. vincent millay - 24 oktober 2014

Op het eerste gezicht een nietszeggend gedichtje, dat toch, nadat je het een paar keer gelezen hebt, heldere beelden op je netvlies zet. Een sfeertekening.
Door de herhalingen lastig om precies te pakken te krijgen in de vertaling, omdat je niet kunt variëren. Duidelijk zou moeten worden dat ze nog wel wat voelt, maar dat het de koude (het koude maanlicht) is. c.q. dat het besef doordringt dat het slechts koude is of dat de warmte er niet meer is, koud is geworden.  
(Niet: I feel you're there, maar I feel you there).

Het heeft ook een mooi ritme: elke regel wordt eigenlijk in tweeën geknipt (4 - 5 afgewisseld met 4 - 4, met uitzondering van de 8e regel).
                                                                                                                                                          

    
                                                                                                                          terug naar boven 

and do you think that love itself - millay - 22 oktober 2014

Edna St. Vincent Millay hechtte grote waarde aan de vorm waarin ze haar poëzie goot en vond ook dat vertalers de dure plicht hadden zich aan die vorm te houden. Daar ben ik het graag mee eens. Een lastig probleem doet zich echter voor bij het gebruik van hoofdletters midden in een regel, zoals in dit gedicht het geval is. Als je niet haast exact dezelfde woorden op dezelfde plek in de vertaling terug laat komen, moet je als vertaler zelf keuzes gaan maken waar de hoofdletters dán zouden moeten komen te staan en dan kun je de dichter ook tekort doen.
Waar Millay "I KNOW" zet, bijvoorbeeld, zou ik dan geneigd zijn - aangezien "ik weet" niet in de vertaling terugkomt - JIJ met hoofdletters te schrijven in dit geval.
Indachtig echter de behandeling van het hoofdletter- en leestekengebruik bij de vertalingen van Emily Dickinson negeer ik ook bij Millay deze extra aanduidingen. De originele tekst kan direct naast de vertaling gelezen worden en dat volstaat hopelijk om de juiste betekenis, het juiste accent over te brengen.

Het rijmschema, als je al van een schema spreken kunt, is nogal afwijkend.
A    B    C    D    B    E    F    E    F    G    G   G     en  A    B    A   -   B    C   -    D    D    C   -   E    F    F

De meeste regels hebben acht lettergrepen.  De eerste strofe heeft 12 regels. De tweede strofe lijkt opgesplitst te zijn. Het zijn 11 regels bij elkaar.

                                                                                                                                                          
    
                                                                                                                          terug naar boven 

the unexplorer & the philospher - edna st. vincent millay - 28 september 2014

Al zo'n drie maanden niets meer vertaald vanwege de voorbereiding van twee bundels met vertalingen (I vertalingen van gedichten van Emily Dickinson en II vertalingen van Edna St. Vincent Millay) en de zomervakantie. 

Nu dan toch twee kleinere gedichten: The Unexplorer, en The Philosopher.

"The unexplorer" vertaald als "De onontdekker". Gek woord, iets kan onontdekt, onontgonnen zijn. Stel u voor: Internet Unexplorer, wat zou ons dáár te wachten staan?  In het gedicht zelf verwijzingen naar de aloude melkboer. Denkelijk die uit de mopjes en sterke verhalen. 

"The philosopher" is een wat langer en ook wat mooier gedicht, vind ik. De filosoof in de titel komt in het gedicht voor als wijs man. Op "dbnl" vond ik in jaargang 22 van Tirade een vertaling van Herman de Coninck, aardig om eens te vergelijken.
Het gaat er hier vooral om, een goede vorm te vinden voor "And what are you that ......   you"  in de eerste drie strofes en de een na laatste regel "And what am I, that I ...... etc." . Eenvoudig maar helder geformuleerd gedicht met een dwingende cadans.

Mijn oorspronkelijke 'alle dagen' in de 2e regel van de 2e strofe heb ik, na me te hebben laten overtuigen door Geert Nijland dat 'crawl' toch echt 'voorbijkruipen' kan betekenen, veranderd in 'lange dagen'.

                                                                                                                                                          
    
                                                                                                                          terug naar boven 

let you not say of me when I am old - edna st. vincent millay - 30 juni 2014

Ze wil de fabeltjes de wereld uit helpen, de fabeltjes over wat er met een mens zou gebeuren als ie op leeftijd raakt.
En als het al voor anderen zou opgaan, dan toch zéker niet voor haar.

Haar leven valt niet met dat van anderen te vergelijken: ".... Forgetting who I am, and how the sands of such a life as mine run red and gold, even to the ultimate  sifting dust"

Zelfs probeert ze te beïnvloeden hoe men zich bij haar graf moet gedragen.    

                                                                                                                                                            
    
                                                                                                                          terug naar boven 

since I cannot persuade you from this mood - 15 juni 2014

Gepreoccupeerd zijn met de doden, begraven meisjes met minzaam serum. Wat moet je doen om daar tegenop te boksen? Een onmogelijke opgave.
'Egregious boy', zo wordt de geliefde aangeduid. Letterlijk: flagrant. Zou Edna St. Vincent Millay hier verwijzen naar "in flagrante delicto" (op heterdaad betrapt worden)? Overspel met de doden, door aan de doden te denken.... het zou kunnen.
Tegenover hun minzaam serum stelt zij haar zee van hartstocht.     

                                                                                                                                                            
    
                                                                                                                          terug naar boven 

that love at length should find me out and bring - 9 juni 2014

Wat zou ze toch bedoelen met dat stof, dat opduikt in de 2e regel, met een aanzetje in de 1e regel. Edna St. Vincent Millay spreekt soms in raadselen. Lastig daarbij is dat het ook aan mijn kennis van het Engels kan liggen, dat ik niet precies te pakken kan krijgen wat ze bedoelt te zeggen. Voorzichtigheid is geboden dus.

'Find me out': ontmaskeren of door de mand vallen past daar het mooiste bij, maar dat rijmschema A-B-B-A   A-B-B-A zit in de weg.  De boel omdraaien wil nog wel eens helpen. Dus meer iets in de trant van dat de liefde zich niet meer voor de gek liet houden..... En op enig moment leek "Dat liefde zich niet meer liet ringeloren"  oké, maar dat was toch te veel ingegeven door het rijm. Wat jammer is, want 'ringeloren' is natuurlijk wel een heerlijk woord.

Bovenstaand probleem gecombineerd met de "stof-kwestie": bring unto the dust. Dubben, dubben, denken, denken. Tot ik eindelijk op het idee kwam dat er misschien naar een uitdrukking verwezen werd. "Leave somebody in the dust" kan zijn: vervangen, achterlaten. Gaat het over aan de kant geschoven zijn? Ik geloof het wel. En ook nog in het zicht van iedereen. En ze heeft zich laten kennen. Haar ware aard werd ontmaskerd en het verhaal deed de ronde. En plein public.

Maar vervolgens stelt ze dat het haar allemaal niets doet. Dat iedereen plezier aan het geroddel beleeft, dat men weet dat haar liefde niet beantwoord wordt en dat ze slaafs achter haar geliefde aan loopt. Ook dat ze daarover bespot wordt, doet haar niets. "But if I suffer, it is my own affair"
En eens te meer bewijst Edna St. Vincent Millay dat ze een straffe madam is.   
                                                                                                                                                              

    
                                                                                                                          terug naar boven 

once more into my arid days like dew - 2 juni 2014

Mooi weet Edna St. Vincent Millay met haar woorden het beeld van een woestijn op te roepen. Een frisse wind, het geluid van water is verraderlijk want misschien beeld je het je allemaal maar in. Zo is ook denken aan haar geliefde iets slopends. Het lijkt zo mooi maar al eerder bleek er geen water te zijn, was de bodem niet vruchtbaar, maar was er niets dan zand en droogte.
De beeltenis van de geliefde... het zijn slechts luchtspiegelingen.  

                                                                                                                                                            
    
                                                                                                                          terug naar boven 

still will I harvest beauty where it grows - 26 mei 2014

Een franjerandje aan een ragfijne sjaal. Daar eindigt dit sonnet van Edna St. Vincent Millay mee. Over verborgen schoonheid gaat het. Schoonheid op plekken waar je haar niet verwacht te vinden. 

Ook in dit sonnet weer de beperking van twee rijmklanken in de eerste twee kwatrijnen

                                                                                                                                                            regenboogkleuren
    
                                                                                                                          terug naar boven 

when you, that at this moment are to me - 4 mei 2014

Een behoorlijk gecompliceerd sonnet van Edna St. Vincent Millay en dan ook nog zo'n lastig rijmschema.
(
A    B    B    A        A    B    B    A          C    D    C   D         E    E)     

Al dagen over lopen dubben, nog maar weer eens aan sleutelen etc. etc. Regels als: 'fearful of death yet amorous of sleep'. Prachtig, maar hoe verbind je dat met een bloem. Ik stelde me er een uitgebloeide bloem bij voor die haar kopje hangen laat en die haar blaadjes meegevoerd ziet worden door de wind. Op de wind staat er eigenlijk.    

                                                                                                                          terug naar boven