over vertalen en hertalen: alle dagen liedjes in je hoofd ........of hele verzen |
| my life had stood a loaded gun - uit 1863 - 26 januari 2012 Dit gedicht van Emily DIckinson doet me denken aan Franse tekstverklaring vroeger op school. Als je pech had en een woord aan het begin verkeerd begrepen had kon je het hele verhaal verkeerd interpreteren. Daar leent dit gedicht zich ook bijzonder goed voor. Maar eerst maar eens gewoon kijken wat er staat en wat dat vertaald aan tekst oplevert. De 1e strofe is al direct een hele kluif. Uit twee varianten heb ik uiteindelijk moeten kiezen. Ik geef ze even
De originele Engelse tekst bevat de elementen: geladen - wapen - hoek - dag - eigenaar - geïdentificeerd - meenemen. En dan wordt duidelijk dat de linker-versie het element 'bezoek' toevoegt en 'het identificeren' weglaat, terwijl de rechter-versie alle elementen bevat. Vandaar voor de rechter-versie gekozen. (Het begrip eigenaar wordt geïmpliceerd in 'zijn wapen'). In de 2e strofe komt de 'doe' voor, wat bij voorkeur door 'hinde' vertaald zou moeten worden, anders had er immers wel 'roe' of 'deer' gestaan. Dat de berg zodra er wat gezegd wordt dit herhaalt moet voor de echo staan. In de 3e strofe komt een 'Vesuvian face' aan bod. Een gezicht dat dicht bij de Vesuvius is geweest en er nog warm van is? Nog nagloeit? Zoiets dergelijks zou het kunnen zijn, maar er doen ook allerlei andere theorieën de ronde. Om "Our good day done' in de 4e strofe goed te pakken te krijgen is nog niet zo simpel. Is het 'De dag zit er weer op' of 'Het was me 't dagje wel'? Uiteindelijk vond ik 'Na een voldane dag'. En dan het lastigste deel in de 4e strofe: 'On whom I lay a yellow eye or an emphatic thumb'. Zou met 'het gele oog' de loop van het geweer bedoeld zijn? Ik vond ook nog 'yellow press', de sensatiepers. Denkend aan de mogelijkheid dat gaandeweg het beeld van het wapen losgelaten zou moeten worden en dat het meer met geroddel en achterklap te maken zou hebben. Maar 'the yellow press' lijkt toch een term te zijn die wat later in opmars kwam. Dus toch iets met richten, in het vizier krijgen. En 'an emphatic thumb' stelde eveneens voor raadselen. 'Emphatic': krachtig, beslist, gedecideerd. Maar 'thumb' .... als het iets met het geweer van doen heeft, wat dan precies? 'Rule of thumb' blijkt overigens 'volgens een praktische methode' te betekenen, maar het heeft ook te maken met een aloude regel uit de tijd van Emily Dickinson dat de man de vrouw mocht slaan als de stok maar niet dikker dan een duim was. Dat u het weet! Maar ik denk niet dat Dickinson hier op doelde. Toch wel leuk om te ontdekken. Dus toch terug naar het geweer. De trekker overhalen? Maar dat doe je niet met je duim maar met een vinger. Wat blijkt, na enig zoeken, het spannen van de haan gebeurt met de duim (cocking the gun of to draw back the hammer of the gun). Op die gedachte voortbordurend lukte het echter niet 'emphatic' ook nog in de vertaling terug te krijgen. Enfin. Het is hier een kwestie van kiezen: of de duim laten terugkomen, letterlijk, eventueel samen met 'krachtig' of een equivalent. Of, het raadsel ontmaskeren en de betekenis prijsgeven, of althans wat ik denk dat het betekent. Dat laatste heeft dan weer wel als voordeel dat 'aan' en 'span' het type rijm oplevert dat Emily Dickinson wel vaker hanteert. Resteert de laatste strofe. Het wat krampachtige 'though I than he' en 'he longer must than I' geprobeerd terug te laten komen én de herhaling van 'longer' idem dito in 'langst(e)'. Vooral ook omdat het zo mooi past bij het laatste woord 'angst'. terug naar boven |
| the first day's night had come - 't werd nacht die eerste dag (emily dickinson) - 17 januari 2012 Alsof ze het zelf haast niet kan geloven... éindelijk wordt het nacht en is die zware dag voorbij. De eerste van de vele die nog komen gaan. Zo lijkt het. Maar dat blijkt later mee te vallen. Nadat er een nacht gewerkt is om de beurse ziel weer wat op te kalefateren, volgt er nog zo'n zware dag, maar dan neemt het verstand het weer over en kan ze er weer om lachen. Ze komt weer bij zinnen. En als ze erop terug kijkt, op die dagen, moet ze er nog steeds om giechelen. Hoe heeft ze zo gek kunnen zijn? Wie ze nu is, lijkt van kanten meer op wie ze toen was. Toegegeven, je kunt er ook een heel dramatisch verhaal van maken, van dit gedicht, maar voor hetzelfde geld wordt dít bedoeld. Met name het 'giggling'' (de omschrijving alleen al maakt je aan het lachen: 'to laugh in a nervous or silly way') doet een luchtiger onderwerp vermoeden. Oh ja, en 'her bow to atoms blown' is ook een verhaal apart. 'Aan diggelen' leek me in eerste instantie oké, maar dat heeft, net als 'aan gruzelementen' het nadeel dat het toch erg aan scherven doet denken, en een strijkstok aan scherven zie ik niet zo voor me. 'Blown' is ook meer 'opgeblazen' eigenlijk, maar dát kon ik er niet in kwijt. Tot 'aan stukken' opborrelde en dat klinkt samen met 'is mijn stok' al behoorlijk dramatisch. Wie zich afvraagt hoe ie aan stukken is gegaan komt met een beetje fantasie misschien zelfs op een ontploffing (blow to pieces). terug naar boven |
| a light exists in spring - de lente kent een licht - 6 januari 2012 Aan de hand van dit gedicht van Emily Dickinson valt mooi te illustreren voor welke keuzes en dilemma's een vertaler van haar gedichten zich gesteld ziet. Dit keer zal ik het proces weer eens uitgebreider beschrijven. Mij overkomt het regelmatig dat ik bij eerste lezing van een gedicht van Dickinson nauwelijks begrijp waar het precies over gaat. Nog eens lezen, woorden tóch opzoeken al denk je ze te weten, laten bezinken, weer oppakken, het je proberen voor te stellen. Dat helpt allemaal om een duidelijker beeld te krijgen. Ik beschouw het als een ontdekkingstocht die vaak vol verrassingen zit. Pas als dat achter de rug is, is er ruimte voor ingevingen. Onontbeerlijk zijn die trouwens. Bij de 1e regel 'A light exists in spring' kun je je afvragen waarom er niet 'There is a light in spring' staat. 'Exists' is krachtiger dan 'is', wat op de een of andere manier tot uitdrukking zou moeten komen in de vertaling. "De lente kent een licht' zou dat het misschien kunnen zijn, maar kan "kennen' wel hier? Is dat op zijn plaats. 't Kan, blijkt na enig nazoeken. En het maakt het licht direct wat geheimzinniger. Toen ik op 'dan vroeg in 't jaar in maart' kwam, deed zich de vraag voor of er veel van de oorspronkelijke betekenis van het gedicht verloren gaat door het over 'vroeg in het jaar' te hebben in plaats van - wat er letterlijk staat - 'vroeg in maart'. Ik geef hier - en vaker - de voorkeur aan een goed lopend metrum (een zogenaamde "short meter" dit keer: 6-8-6-6) en wijk dan liever iets meer af van de originele betekenis. Het gaat ten slotte om het bijzondere licht en niet om een precieze datum. 'A color stands abroad on solitary fields': hier betekent 'stands abroad' dat de kleur alomtegenwoordig is (in 't rond), oftewel het stille veld baadt erin. In het tweede deel van de 2e strofe wordt 'science' afgezet tegenover 'human nature'. Wat (natuur-)wetenschap niet vermag, kan de menselijke geest wel: de aanwezigheid van het bijzondere licht en die kleur voelen. In de 3e strofe wordt met 'waits upon': 'je opwachting maken' bedoeld. Iets wat vrouwen in die tijd met grote regelmaat deden/moesten doen. Emily Dickinson hield er niet zo van, naar het schijnt. Het licht, de kleur maakt haar opwachting in de natuur, de omgeving, bezoekt haar en komt overal, slaat niets over, zelfs niet de verste heuvel. Ze is zó aanwezig dat je haar stem haast kunt horen. Dan kan, op enig moment, als de horizon gaat vervagen of het middaguur verstreken is, het licht er opeens vandoor gaan. Het 'reports away' wijst op een aangekondigd vertrek van de horizon en het middaguur. Maar het licht verdwijnt opeens. En ook over hoe dat in zijn werk gaat heeft wetenschap niet veel te melden; er komen geen formules aan te pas... weg is ze. Ons verbaasd achterlatend, nog steeds onder de indruk. Haar (de kleur, het licht) te moeten verliezen (het gemis) tast zodanig onze tevreden stemming aan dat het lijkt op de situatie waarin iemand door handel te drijven inbreuk pleegt op een heilig sacrament. Ongepast is het eigenlijk. De lente kent een licht. terug naar boven |
| it
ceased to hurt me, though so slow - het deed geen pijn meer, maar
zó lang (emily dickinson) - 1 januari 2012 Een zware last die diepe sporen achterlaat, maar toch op enig moment beter te dragen wordt. Geen vrolijk onderwerp, maar wel met een bemoedigend slot. Op de een of andere manier gaat het ergste voorbij en treedt een nieuwe fase in. Normaliter volg ik strak Emily Dickinson's metriek, maar dit keer vroeg de laatste regel erom om verlengd te worden tot 'het beter, welhaast vredig is', omdat dat zo mooi aansluit bij 'behalve dat na wildernis'. Haar afwijking - zes lettergrepen - aldus normaliserend tot een acht lettergrepige regel. Wie dit wat trieste gedicht te zwaar vindt voor zo'n eerste dag van het jaar, raad ik aan dit nummer eens af te luisteren op You Tube. Verleidelijk stukje van de liedtekst: I'm so happy, I'm singing la la la!!!! terug naar boven |
| I sing to use the waiting: ik vul de tijd met zingen - 22 december 2011 Mooi zinnetje: 'I sing to use the waiting'. Maar het wachten zit een mooie vertaling in de weg. 'Ik zing, 't verkort het wachten' of 'Al zingend kort ik 't wachten' of 'Ik zing terwijl we wachten' (die 'we' komen we pas in de 2e strofe tegen overigens). Het is het nét allemaal niet. Toen kwam wachttijd boven borrelen. En vervolgens: 'Ik dood de tijd met zingen'. Daar was ik eerst behoorlijk tevreden mee. Dood hoort wel bij Emily Dickinson. Maar het is natuurlijk niet positief, terwijl 'to use' dat wel is. Uiteindelijk kwam ik uit op: 'Ik vul de tijd met zingen'. De mooiste variant met 'vullen'. Zo kan één regel naar verhouding erg veel tijd in beslag nemen. Waar is het wachten op. Dat is nog de vraag. Ook de 2e strofe geeft daar geen uitsluitsel over. Het zou, zoals sommigen zeggen, de dood kunnen zijn, of de terugkeer van Jezus op aarde, of gewoon de terugkeer van een geliefde. Maar dat doe je dan meestal niet met meerdere mensen of het moet een geliefd familielid zijn ('we journey to the day'). terug naar boven |
| I'll tell you how the sun rose - emily dickinson - 19 december 2011 Tevoorschijn komen vind ik nou typisch iets voor de zon. Aan elkaar schrijf je dat trouwens: tevoorschijn. Moest ik even opzoeken. Emily Dickinson slaagt er weer in compact de zonsopgang te omschrijven: de kleur, de vorm, de beweging en de effecten. De bobolink begint ervan te zingen. Die bobolink komt hier niet voor overigens. Hij ziet er zo uit:  Bij de zonsondergang gebruikt Emily het beeld van een dominee die de kinderen al klimmend naar boven stuurt onderwijl de blinden neerlatend. Bepaald bijzonder. terug naar boven |
| a great hope fell: weg al mijn hoop - 16 december 2011 Een wrak achtergelaten in de ziel. Hoop die vervlogen is. Even meende het zich te kunnen openen voor de zon, maar dat werd afgestraft. En ook al kan de geest wel een stootje hebben, dit keer was het te erg, de wond te groot. En niemand die het zien kan, want het is ver verscholen. En het kan kennelijk niet met anderen gedeeld worden. Waar Emily Dickinson precies op duidt, maakt eigenlijk niet uit voor de waardering die je voor dit gedicht kunt hebben. terug naar boven |
| I was the slightest in the house - emily again - 13 december 2011 Van de eerste veertig gedichten van Emily Dickinson die ik vertaald heb maar eens een bundeltje gemaakt. Nu toe aan nummer 41, waarin ze haar situatie thuis schetst. Houd de tekst erbij. Door in de 1e strofe voor 'Nam weinig ruimte in' te kiezen kon ik op de manier waarop Emily Dickinson dat zelf vaak doet rijmen op 'En één geranium'. In de 2e strofe komt 'to catch the mint' voor. Hier is sprake van een bijzonder gebruik van 'mint'. Figuurlijk kan 'to mint' ook zijn: smeden, verzinnen. Ze vangt verzinsels op, beelden, dromen..... En ook daar weer halfrijm: 'mint' en 'think'. In de 3e strofe kon ik iets doen met de klank van 'unless addressed' : 'tenzij men mij'. In de laatste strofe moet je weer heel goed lezen om te snappen wat ze in 's hemelsnaam bedoeld kan hebben. Ze heeft vaak gedacht er stiekem tussenuit te kunnen knijpen, ware het niet dat het zo'n enorme reis is waar je niet zomaar aan begint (de dood) en had ze nou maar iemand gevonden die haar kon vergezellen. Mooi woord gevonden: kompaan! Denk aan het Engelse 'companion'. Het komt uit het Oud Frans - aldus De Dikke van Dale - 'compaign', in het Latijn: 'com' (samen) + 'panis' (brood), dus degene met wie men het brood deelt. (In negatieve zin kan het ook een handlanger zijn overigens). Maar hier letterlijk: een metgezel of kompaan. Ook hier propt Dickinson weer in vier zinnetjes een hele wereld aan gedachten. terug naar boven |
| de 7e vertaling van Lucienne Stassaert van To make a prairie it takes a clover and one bee - 12 december 2011 Ik vond, op zoek naar iets anders, in een bundel een vertaling van Lucienne Stassaert van het beroemde gedicht van Emily Dickinson "To make a prairie it takes a clover and one bee". Ik had er al zes, dus dit is nu de zevende. Ik heb hem toegevoegd aan de anderen. terug naar boven |
| tell all the truth but tell it slant: de kern van waarheid - 5 december 2011 Hoeveel versies déze vertaling heeft gehad de afgelopen paar dagen.... ik durf het niet te zeggen. Al wandelend, half slapend, puzzelend en mijn hoofd pijnigend moest ik steeds weer een eerder als vondst beschouwde regel om zeep helpen. Toch nét niet wat er staat. Kan beter. Moet beter. Loopt toch niet goed. Gaat net langs de betekenis heen. En zo voort en zo verder. Geef niet op is dan het devies. Zelfs als je denkt nu toch het beste resultaat bereikt te hebben, blijkt het vaak nog beter te kunnen worden. Bij 'Tell all the truth but tell it slant/Success in circuit lies' zag ik gelijk het eromheen draaien voor me. Hoe vaak doen we dat niet: beetje bij beetje vertellen wat er aan de hand is, hoe het in elkaar zit. Het 'lies', wat ook op leugens kan duiden, zit ook in eromheen draaien. Je vertelt - nog - net niet precies wat er is/wat het is. De 'superb surprise' die 'truth' voor ons in petto heeft, kan ons doen besluiten van waarheid af te zien. Het liever niet te willen weten. De lust ontgaat ons als we bedenken dat de naakte waarheid wel eens minder fraai zou kunnen zijn. De tweede strofe en met name de 3e en 4e regel zijn bijzonder lastig te vatten. 'The truth must dazzle gradually/Or every man be blind'. 'Dazzle' betekent namelijk verblinden, maar ook verbijsteren. Aangezien het verblinden al in de 4e regel aan bod komt, vraagt 'dazzle' in de 3e regel om iets anders. Waarheid moet je langzaam duidelijk worden, zou je denken, maar 'dazzle' is veel krachtiger. De waarheid moet niet alleen in al haar finesses aan het licht komen, maar ze zal ons ook in veel gevallen verbijsteren. En omdat ze zo verbijsterend kan zijn als ze in een keer tot ons komt kan ze verblinden. Zo dóór denkend schoot me opeens 'eensklaps' te binnen. Kijk, en dáár ga je van lopen fluiten, van zo'n woord, want nu was er ook een link gelegd met de 1e en 2e regel: 'As lightning to the children eased/With explanation kind'. terug naar boven |
| success is counted sweetest - 29 november 2011 Wie nooit succes heeft gehad overschat de zoetheid van haar smaak. Hoe intenser je naar iets verlangt des te mooier ga je je het voorstellen. 'Sorest need' heeft Emily Dickinson het over. Opnieuw ware woorden. Met de overwinning op zak leek het een fluitje van een cent, maar wie verslagen is huivert van het feestgedruis dat losbarst want hij is zijn leven wellicht niet zeker. terug naar boven |
| after great pain a formal feeling comes - 23 november 2011 Bijna niemand kan zo goed gevoelens in poëzie vervatten als Emily Dickinson. Wie pijn ervaren heeft, van welke aard dan ook, herkent zich vast en zeker in dit prachtige gedicht. Zoals meestal bij Dickinson het geval is, krijgt het steeds meer betekenis naarmate je het vaker gelezen hebt. Vol met lastige vertaalopgaven zit het ook. Wat te denken van : 'was it He that bore and yesterday or centuries before'? Dat je, als het leed eenmaal geleden is, je je haast niet meer voor kan stellen dat jij ermee van doen kreeg en al helemaal niet meer hoe lang het nou eigenlijk duurde. Ook het voorzichtige oppakken van het leven, schoorvoetend haast, en wijs geworden van hetgeen goddank weer is geweest (de steen, de kwarts). En 'the formal feeling' waarmee het gedicht begint roept het beeld van verstijfdheid op, een speciaal soort 'zijn' dat nog niet goed weet hoe het zich tot de nieuwe situatie moet verhouden. 'Plechtstatigheid' drukt dat aardig uit, er zit vormelijkheid en ernst in verscholen. Tot slot nog een bijzonderheidje. De tweede strofe wordt her en der verschillend weergegeven. Soms is 'a wooden way' de 3e regel, soms de 2e. Ik denk dat het de 3e regel moet zijn, zodat in de eerste twee regels de herhaling van de 'ou' tot zijn recht komt. Zelfs al heeft de 'ou' in 'ought' niet dezelfde klank als in 'round' and 'ground'. Je ziet dit wel vaker bij Emily Dickinson. En echt tot slot: 'ought' kan iets of nul betekenen, aldus mijn oude, bijna uit elkaar vallende Kramers' Engels woordenboek, dat goud waard is. Vandaar een 'drang', waarbij onduidelijk blijft wat voor soort drang het is. terug naar boven |
| weer twee korte gedichten van emily - 22 november 2011 Ik heb het al meer gezegd: hoe kleiner het gedicht, des te moeilijker is het een vertaling te maken die nog enigszins in de buurt van de originele tekst blijft. 'If I can stop one heart from breaking' en 'It's all I have to bring today' zijn twee van die voorbeelden. Het is lastig laveren tussen rijm, metrum en betekenis. terug naar boven |
| much madness is divinest sense: over gekte - 18 november 2011 Neem niet alles voor zoete koek aan staat eigenlijk in dit gedicht van Emily Dickinson. Je loopt dan wel het risico voor gek versleten te worden, maar dat moet je dan maar voor lief nemen. Een vrouw naar mijn hart. terug naar boven |
| while we were fearing it, it came (we waren bang voor wat er kwam) - emily dickinson - 9 november 2011 Bij het afscheid van een man die jaren ernstig ziek was geweest werd deze tekst voorgedragen in het Engels. Zo hoorde ik ervan. 'Because that fearing it so long had almost made it fear'. Welke pijn Emily in gedachten had toen ze dit schreef? Wie zal het zeggen. In de 3e strofe is het 'try it on': zien hoever men (met iemand) kan gaan. 'The utmost' in dit geval, maar dat zit al in 'hoever' verweven. Het 'het' in de 3e strofe kan voor veel verschilende dingen staan. Toevalligerwijs werd deze week in de krant gesproken over de mogelijkheid dat 'het' zou kunnen gaan verdwijnen.... vast niet! terug naar boven |
| a wife at daybreak I shall be (getrouwde vrouw als d'ochtend gloort) - emily dickinson - 3 november 2011 Wat is er voor nodig om een getrouwde vrouw te worden? Eén nacht slechts. 't Zou ook over de dood kunnen gaan, dit gedicht, volgens sommigen. Geen idee. Toch weet het weer een mooi beeld op te roepen. Bij het lezen van de woorden 'my chilhood's prayer' schoot me direct het gebedje te binnen dat ik voor het slapen gaan, op mijn knieën voor mijn bed, opzegde: 'Ik ga slapen, ik ben moe/'k Sluit mijn beide oogjes toe/Here, houd ook deze nacht/Over mij getrouw de wacht. Op wikisource zag ik dat het 5 coupletjes/strofen kent, maar wij zeiden er altijd maar eentje op. Ik geef toe, een wel heel vrije vertaling, maar vanwege de verwijzing naar de Here past het toch goed in het geheel. terug naar boven |
| I cannot live with you (niet met jou kunnen leven) - emily dickinson - 27 oktober 2011 Lang bleef dit gedicht in de grondverf staan. Nóg weer anders, zou het zo kunnen? Wat stáát er nou toch? Toch nog een nachtje over slapen maar. Aan de kant gooien. Laat toch zitten. Kortom: waarom doet een mens al die moeite? Omdat de raadselachtigheid je fantasie als het ware aanzet en dan kun je niet meer stoppen. Althans, zo gaat dat met mij. Om eens wat te noemen. 'And life is over there behind the shelf': lijkt simpel, maar hoe nog enigszins te rijmen op 'life'? Nog los van wat precies bedoeld wordt. De brieven van de geliefde die achter een boek verstopt zijn? Misschien ergens in gewikkeld, zodat ze niet direct als brieven herkenbaar zijn? Maar waar komt dat porselein dan vandaan? Dat zou een verwijzing kunnen zijn naar de kerk, net als de koster en dat de geliefde de hemel diende. Het poogde althans. De 10e strofe: 'And were you lost, I would be/though my name/rang loudest/on the heavevly fame' heeft vele grondverfversies gekend. Tot uiteindelijk iets redelijk voor de hand liggends opeens kwam bovendrijven. Van de eerste regel van de laatste strofe zijn twee varianten bekend: 'So we must meet apart' en 'So we must keep apart'. 'Daarom niet bij elkaar' kan in beide gevallen, te lezen met een pauze na 'daarom'. En het mooie slot met het beeld dat ze op wanhoop teert. Wat altijd nog beter is dan niets. Niet met jou kunnen leven. terug naar boven |
| I felt a funeral in my brain (er waarde een begrafenis) emily dickinson - 22 oktober 2011 Bizar, dat kun je dit gedicht wel noemen. Maar, zoals altijd, toch intrigerend die woorden en die sfeer die wordt opgeroepen, zelfs al kun je je niets voorstellen bij de ellende die beschreven lijkt te worden. Op een gegeven moment zie je de geschetste beelden toch voor je. Een tikkie weirdo. Ook al blijft 'Ik voelde een begrafenis' dichter bij 'I felt a funeral', toch geef ik de voorkeur aan 'Er waarde een begrafenis' vanwege de a's. Maar ik begon met iets te zoeken voor de woorden die herhaald worden in de 1e en 2e strofe. Ik denk dat Emily Dickinson daar niet voor niets "treading, treading" en "beating, beating" gebruikt heeft. Ook al verschillen de klanken, qua uiterlijk lijken de woorden op elkaar. Dat is niet zomaar. Vandaar: droegen en sloegen. Het is een indringend beeld van de dragers, de zware woorden die gesproken worden, de loden laarzen die de kist naar buiten tillen, het uitluiden. 'To toll' is luiden/klokluiden. Maar wij kennen ook 'uitluiden' (de klok luiden bij een begrafenis) wat net iets méér is. En niet 'the room' luidde uit, maar 'space'. Alles daar aanwezig, alles om haar heen. Denk ik. In de wonderbaarlijke 4e strofe die dan volgt lees ik dat zelfs als alles niets dan oor zou zijn en de hemel zou doorklinken in al het klokgelui zij zich meer thuis voelt bij de stilte, zelfs als dat betekent dat ze verloren is. In de 5e strofe zie ik iemand vallen die tijdens haar val werelden aan zich voorbij ziet trekken, totdat zij een nieuw weten ontwaart. Er waarde een begrafenis..... terug naar boven |
| I'm "wife" - I've finished that (dickinson) - 19 oktober 2011 Wife: the woman to whom one is married. Echtgenote, eega, gemalin..... hoe krijg je 'I'm "wife" goed te pakken? Door 'zijn vrouw' te gebruiken dacht ik zo. Het is gelukt de status van "de vrouw van" te bereiken. 'The other state' dat wil zeggen de huwelijkse staat oftewel de echte staat, in een wat ouderwetser Nederlands (zie: de Dikke van Dale). Pas dán ben je een echte vrouw. Maar naast 'de echte staat' zou 'een echte vrouw' voor 'I'm woman now' teveel van het goede zijn. 'Volwaardig vrouw' leek me beter. In de 3e strofe lijkt die echte staat trouwens nog behoorlijk tegen te vallen. Dus kun je beter maar niet meer vergelijken en het doen met wat je bereikt hebt, want terug kan je niet. Stop there. terug naar boven |
| I envy seas whereon he rides (dickinson) - 17 oktober 2011 Weer een gedicht waarin Emily Dickinson elke regel volpropt - oneerbiedig gezegd - met informatie. Dat bracht mij ertoe om in de 1e strofe van 'rad' te spreken in plaats van (wiel-)spaak, omdat een rad zich ook onder een boot kan voortbewegen. Zij het niet zo gauw op volle zee, maar wel langs de kust. Zo kan het een rad van een wagen en van een boot zijn en komen 'sea' en 'chariot' bij elkaar, om het zo te zeggen. Het woord 'gezeteld' gebruikt in de vertaling van 'The wealthy fly upon his pane' moet de riante, koninklijke positie van de vlieg tot uitdrukking brengen die het gegeven is op het raam van de geliefde te mogen zitten. Nóg meer jaloersheid wekken de blaadjes op die precies voor zijn raam aan het dartelen zijn. In de laatste strofe wordt duidelijk dat er geen sprake is van een benijdenswaardige positie: er wacht straf als de verlangens vervuld zouden worden. terug naar boven |
| heart! we will forget him! (dickinson) - 10 oktober 2011 Haast tegen beter weten in: we zullen en moeten vergeten. Als een activiteit, een opdracht. Gewoon plannen en uitvoeren. Samen met het hart. En een beetje opschieten graag want tegen de tijd dat ik aan de beurt ben komen de herinneringen al weer als flarden bovendrijven. Hart! Hem gaan vergeten! terug naar boven |
| nog een keer: to make a prairie it takes a clover - 9 oktober 2011 Onlangs vond ik nóg een vertaling van 'To make a prairie it takes a clover' van Emily Dickinson, namelijk die van Louise van Santen. Deze vertaling heb ik toegevoegd aan het stukje van 23 juli 2011. terug naar boven |
| rearrange a "wife's" affection (dickinson) - 7 oktober 2011 Echtgenotes herschik uw genegenheid..... richt uw genegenheid op iets anders..... zo klinkt de uitroep van Emily Dickinson. Haar verstand wordt ontwricht. Hoe precies is de vraag. Waar komt "they" vandaan in de 2e regel? Ergerde ze zich aan het onnozele gekwebbel van echtgenotes op partijen? Vreesde ze dat je zo wordt als je jarenlang als vrouw opgesloten zit in een huwelijk? Wilde ze volwaardig deelnemen aan de gesprekken en vermoedde ze daarvoor eerst van vrouwelijke kenmerken ontdaan te moeten worden? In de 2e strofe wordt over 'fastness' gesproken. Dat lijkt mij gewoon 'snelheid' te betekenen: iemand die snel van geest is, maar zich in moest houden. Of beter gezegd: zich daadwerkelijk inhield en zich daarvoor schaamt. De 'constancy through fire' in de 3e strofe vraagt erom als 'vuurbestendigheid' (tegen vuur bestand) vertaald te worden, zeker gecombineerd met de 'anguish' in de 4e regel. Toch is 'vastberadenheid' meer op zijn plaats ook al is het minder dramatisch. In plaats van 'beloond door' voegt 'berokkent' dan weer wat meer drama toe. Berokkenen: iets kwaads teweeg brengen, of zich op de hals halen. Mooi. Zelf teweeggebrachte kwelling waarin je jezelf verliest. Teksten die alleen Emily Dickinson kan voortbrengen. Als ze het al zo bedoeld heeft. Zeker weten doe je dat nooit. Lees het gedicht vooral zelf, ook in het Engels. Vele malen! Dat helpt enigszins. terug naar boven |
| her final summer was it (dickinson) - 21 september 2011 Al wat we zagen was dat die drukke schat een liefdevoller ijverigheid tentoonspreidde. 'Tenderer industriousness': voor tederder hebben we een goed synoniem dat mooier klinkt in de vergrotende trap: liefdevoller. Maar wij bleven ons dom gedragen en hadden niets in de gaten. Ondanks de 'Carrara Guide Post': de wegwijzer, het signaal. 'When dead lit all the shortness up': be short of, een tekort aan tijd? Kortstondigheid? Of alles waar tekort aan is? Ik meen het laatste, omdat 'it made the hurry plain': de haast werd er lelijk, alledaags door. Het had geen zin meer haast te hebben, druk te zijn met de gebruikelijke dingen. De altijd drukke lieve schat (tweemaal komt 'busy' voor, naast direct al de 'industriousness') maakte zich nu druk om 'tenderness' en vertoonde een 'further force of life', niet haar gebruikelijke kracht. Zij was 'duller than our dullness', versuft, loom dus en en legde zich toe op 'tenderer industriousness'. En zij hadden niet in de gaten dat zij nog wel degelijk druk was, maar met het afronden van haar leven. Maar sla vooral Emily Dickinson's woorden erop na, misschien bedoelde ze wel heel iets anders. terug naar boven |
| I had a guinea golden: een gouden geldstuk - 15 september 2011 Eén van de langere gedichten van Emily Dickinson. Een 'ballad metre" met afwisselend: 7 6 7 6 7 6 7 6 lettergrepen per regel (in regel 15: 8 lettergrepen). Rijmschema: a b x b c d y d In de vertaling is ditzelfde rijmschema en metrum aangehouden. Het is, zeker voor Emily's doen, een nogal luchtig versje over een treurig verlies van een vriend. Ze hoopt dat hij zich schuldig zal voelen tegen de tijd dat hij het onder ogen krijgt. terug naar boven |
| twee kleine gedichtjes van emily dickinson - 13 september 2011 In 'They might not need me - yet they might' het beeld van een verlegen vrouw die stilletjes in een hoekje zit glimlachen. Is het een vrouw? In 'I shall not murmur if at last' wordt in het midden gelaten waar het nou precies om gaat. Het onthult wel dat verraad erachter zit, maar wie wie heeft verraden en hoe dat blijf raadselachtig. terug naar boven |
| I dwell in possibility - 8 september 2011 Elders is al veel gezegd en geschreven over dit korte gedicht van Emily Dickinson. Het gedicht wordt erin vergeleken met proza. Maar niet alleen het gedicht, ook het dichten zelf, dat de schrijver oneindig veel mogelijkheden biedt. In woordkeuze en in het verbeelden.Daar kan proza niet aan tippen. Op die mooie plek waar het gedicht huist zijn de ramen, de deuren, de kamers, het dak en het bezoek: numerous, superior, impregnable, everlasting, the fairest. Met name de bezoekers biedt het gedicht veel meer dan proza bieden kan. Door het huis te bezetten - het gedicht tot je verbeelding te laten spreken - verruim je, als lezer, nog eens de mogelijkheden die de dichter al had aangereikt. Zelfs het paradijs wordt bereikbaar. I dwell in possibility, kortom. Wat het rijm betreft heb ik gepoogd Emily Dickinson zoveel mogelijk te volgen, dus: prose - doors; eye - sky; this - paradise; werd: (over)treft - heeft; oog - boog; oord - (ver)strooit. terug naar boven |
| again his voice is at the door - emily dickinson - 2 september 2011 Op zoek naar hoe het ook alweer zit met 'belet vragen' liep ik een zeer ouderwets stukje tegen het lijf over verouderde omgangsvormen. Leuk om te lezen. In de eerste strofe van het gedicht 'Again his voice is at the door' hoort de dichter de geliefde bij de dienstbode naar haar informeren. Door 'belet vragen' te gebruiken, wat zoveel betekent als: laten vragen of men ontvangen kan worden, kun je mooi de aanwezigheid van een dienstmeisje impliceren. Ander lastig punt was ervoor te zorgen dat de vorm: 'I take, I cross, We talk, We walk' in resp. de 2e tot en met de 5e strofe terugkomt. Dat hoeft natuurlijk niet per se, maar is wel zo aardig. Tot slot: ik vond op het net een door toneelschrijver John O'Keefe gezongen versie van dit gedicht - nou ja, als je het zingen kunt noemen -, het is meer een performance. Niet direct vrolijk makend vind ik, maar luister zelf maar eens. terug naar boven |
| I thought the train would never come: emily dickinson once more - 28 augustus 2011 Een gedicht met trein in de titel vertalen zonder het woord trein erin. Kan dat? Ik vind van wel, omdat het gedicht niet zozeer over de trein gaat alswel over het gevoel dat bij het hunkerende wachten hoort. Het is de prijs die wordt betaald voor groot geluk. 'A peevish bird that whimpered for the spring': whimper = jengelen, drenzen; en laat nou drenzen ook betekenen: langdurig en monotoon te horen zijn. Het in de verte kunnen horen aankomen van de trein die steeds zijn fluittoon horen laat. En het duurt maar, en het duurt maar. Willem Wilmink vertaalde dit gedicht ook en zegt: 'Ik dacht haast dat de trein nooit kwam/zo langzaam klonk die fluit'. Met 'Ik dacht dat hij nooit komen zou' ben ik ook begonnen, maar gezien het feit dat die fluit al te horen is, is 'nooit' hier eigenlijk een beetje misplaatst, hoewel het er wel degelijk in het origineel staat. Het gaat erom dat je de fluit al een hele tijd hoort en nóg is die trein er niet. Dat wordt door 'tergend langzaam' en 'drenzend' goed weergegeven mijns inziens. In 'provoking lover' staat 'provoke' voor veroorzaken. Puur zijn komst doet haar vergeten wat ze zeggen wilde. Met 'atone' wordt boeten bedoeld; ze moet haar geluk bekopen met 'miseries', maar het zware 'atone' wordt gelijk gerelativeerd 'miseries 'so halcyon'. Weer een kort en krachtig gedicht van Emily Dickinson. terug naar boven |
| if you were coming in the fall; idem emily - 22 augustus 2011 Kom ik er toch toevallig achter dat Carla Bruni op deze tekst een lied gezongen heeft. Jakkes. Onverstaanbaar ook trouwens. Nou ja. Jammer van het gedicht. Dát is prachtig. De één na laatste strofe bijvoorbeeld: If certain, when this life was out, That yours and mine should be, I'd toss it yonder like a rind, And taste eternity Maar wat bedoelde ze nou te zeggen? Vooral de 3e regel is nogal raadselachtig. Bij 'toss' kreeg ik gelijk het beeld van een dobbelsteen of kop of munt opgooien. Maar de suggestie is toch erg aanwezig dat ze geneigd is voor de eeuwigheid te kiezen. Er wordt in die zin dus vals gespeeld. De laatste strofe is zo vertaald dat open wordt gelaten wie er het eerst zal komen opdagen: de geliefde of de tijd/eeuwigheid. terug naar boven |
| you love me - you are sure; nog steeds emily dickinson - 22 augustus 2011 De eerste regel heeft de meeste tijd in beslag genomen. 'You love me - you are sure", want wij hebben nu eenmaal voor liefde meer woorden nodig dan de Engelsen. En dan wil je toch 'you, me en sure' te pakken zien te krijgen in de vertaling. 'Je hebt me lief, bezweert / me niet meer bang te zijn' was de eerste poging. Vervolgens: 't Is liefde, wat je voelt / ik hoef niet bang te zijn. Je moet er in de 1e regel dan zelf 'voor mij' bij denken. Uiteindelijk gekozen voor 'Je houdt dus echt van mij'. 'Echt' moet staan voor 'sure'. In dit gedicht komt ene Dollie voor. De één beweert dat het de schoonzus van Emily Dickinson was, anderen beweren dat het haar hond is, of haar geliefde. Voor het gedicht maakt het eigenljk niet uit. terug naar boven |
| a thought went up my mind today - 15 augustus 2011 'Er schoot me iets te binnen' zó moet het in ieder geval beginnen, dacht ik. Maar dan? 'Er schoot me iets te binnen waar ik eerder al aan dacht' heb ik een tijdje veranderd in: 'Er schoot me iets te binnen, iets waaraan ik eerder dacht', maar dan komt de klemtoon toch niet helemaal goed te liggen. Dus weer terug naar wat het eerst was. Zo gaat dat meestal: schaven, schaven en nog eens schaven. Tot er staat wat er moet staan voor je gevoel. Dat eindeloze corrigeren en variëren hoort erbij én een nachtje slapen, zoals bekend. A thought that just came up to remind the owner that it had been thought before. Leuke gedachte. terug naar boven |
| hope is the thing with feathers - 15 augustus 2011 Het werd tijd voor een positiever getint gedicht van Emily Dickinson. Over hoop. Die Hoffnung ist das Federding das in der Seel sich birgt, zag ik in een Duitse vertaling. Das Federding. Hadden wij maar zo'n woord. Een ding van veren.... ik kan er niet aan wennen. 'Een veren voorwerp' vind ik beter klinken. Vederlicht. En onbeschrijfeljk van betekenis. Wat er ook gebeurt, hoop mag je altijd hebben. In de derde strofe is het, zij het met behulp van halfrijm, gelukt om sea-extremity-me te laten terugkomen in oord-nood-brood. De 'sea' moest dit keer het loodje leggen. terug naar boven |
| alweer een 'grave' en een 'tomb' van emily - 13 augustus 2011 Hoe klein de gedichtjes ook zijn, in beide komt er weer een graf voor. Toch gaan ze allebei over verschillende dingen. In 'I had no time to hate, because' komt lief hebben aan bod, als een werkwoord. In 'I died for beauty, but was scarce' gaat het over niets minder dan de schoonheid en de waarheid. 'But since some industry must be' klinkt behoorlijk calvinistisch. Daarom vond ik 'voor mijn goed fatsoen' wel mooi in die sfeer passen. 'The little toil of love' : het gezwoeg en geploeter voor de liefde, in de liefde, wie zal het zeggen? Schoonheid en Waarheid liggen gebroederlijk bijeen in het graf. Als zielsverwanten. Gebroederlingen, ook wel broederskinderen genoemd zijn volle neven en nichten. Zowel voor vrouwen als mannen te gebruiken dus. Evenals gebroederlijk, wat toch een heel gewoon woord is. Mijn Kleine Koenen vermeldt het echter niet, mijn Dikke van Dalen wel natuurlijk. Bij 'for beauty' en 'for truth' in de tweede strofe als antwoord op 'why they failed' is het mooier niet nogmaals 'voor schoonheid' te gebruiken. Met tekortschieten kom je als vanzelf op 'in schoonheid'. terug naar boven |
| guus middag over het vertalen van emily dickinson's poëzie - 11 augustus 2011 Ik vond een paar ware woorden over het vertalen van poëzie van Guus Middag in Meander Magazine. Hij leest liever een vrije vertaling, dan een - geforceerde - letterlijke vertaling. Helemaal mee eens. Het strikte handhaven van de vorm - bij Emily Dickinson meestal een viervoetige jambe afgewisseld met een drievoetige - vindt hij minder belangrijk als dat een niet makkelijk leesbare tekst oplevert. Me dunkt, maar de kunst is nou net om zo te vertalen dat zo'n typerend metrum overeind blijft. Niets erger dan een gedicht dat soms wel en soms niet een bepaald metrum volgt. Ik stel mijzelf tot doel én de vorm te handhaven én tot een goed lopend, leesbaar gedicht te komen dat qua betekenis en sfeer zo min mogelijk afwijkt van het origineel. Als een letterlijke vertaling een onbegrijpelijke tekst in het Nederlands oplevert is dat sowieso uit den boze. terug naar boven |
| I measure every grief I meet (emily dickinson) - 10 augustus 2011 Ze kán er wel wat van, die Emily. Treurnis troef zou ik haast zeggen. Toch blijft het boeien hoe ze haar gevoelens beschrijft. Je voelt de zwaarte haast zelf. Dit keer bleek al vrij snel dat het een onmogelijke opgave was waar zij met 'I wonder, I measure, I note' begint, ook steeds met 'ik' te beginnen. Er ging teveel informatie verloren. Dat is bij Emily Dickinson toch een voortdurend gevecht, omdat ze zoveel in een regel stopt. Eén van haar langste gedichten is dit overigens. terug naar boven |
| nogmaals: to make a prairie it takes a clover - 8 augustus 2011 In hetzelfde artikel op www.mennoterbraak.nl waar ik in het vorige stukje over schreef trof ik de vertaling van Simon Vestdijk aan van 'To make a praire it takes a clover'. Deze heb ik nu toegevoegd aan het stukje van 23 juli 2011. terug naar boven |
| nogmaals: if I shouldn't be alive - 8 augustus 2011 Op zoek naar iets anders liep ik gisteren opnieuw op tegen vertalingen van het gedicht 'If I shouldn't be alive' van Emily Dickinson. Op de website www.mennoterbraak.nl vond ik een artikel van zijn hand waarin de vertalingen van Simon Vestdijk en Garmt Stuiveling worden vergeleken. Op 21 juli jl. zette ik hier al eens de vertalingen van Peter Verstegen en Jan Eijkelboom naast elkaar. Nu voeg ik er hier voor de volledigheid Vestdijk en Stuiveling aan toe.
Merkwaardig vind ik het dat Menno ter Braak de vertaling van Stuiveling toentertijd afdeed als zeer onpoëtisch, terwijl Vestdijk kennelijk dacht er goed aan te doen van alles toe te voegen om maar te kunnen rijmen. Het compacte karakter van het gedicht gaat daardoor totaal verloren. Zonde! Mijn vertaling zou Ter Braak waarschijnlijk onoorbaar hebben gevonden. Tja. terug naar boven |
| the soul should always stand ajar + I never saw a moor (dickinson) - 6 augustus 2011 Eerst 'I never saw a moor' maar. Hoe kleiner het gedicht, des te lastiger is de vertaling. En ik sta altijd weer versteld hoeveel variaties je nog kunt bedenken op 8 zinnetjes. Dit keer leek het me aardig om te proberen 'I never' dat 3 keer voorkomt ook 3 keer met dezelfde woorden te vertalen. 'Nog nooit' is dat geworden. De tweede strofe is interessant omdat Emily Dickinson naast 'God' en 'spot' ook 'given' op 'heaven' wil laten rijmen. Ik ben ervan overtuigd dat ze zó bezig is geweest. Daarom gaat het er bij de vertaling ook niet zozeer om, om 'chart' letterlijk te vertalen, maar vooral om het feit dat ze zich een beeld denkt te kunnen vormen van de hemel, net zo goed als ze zich dat van de zee en de hei heeft gevormd, zonder dat ze die gezien heeft. Deze gedachte is bepalend geweest voor de keuzes die ik gemaakt heb bij dit gedicht. The soul should always stand ajar (De ziel moet op een kiertje staan). Een pareltje. Je moet maar op het idee komen. De hemel komt langs (om de ziel op te halen), maar omdat ie wat verlegen is moet de ziel wel de deur op een kiertje laten staan. Zodat de hemel kan binnenkomen én ongezien/ongemerkt weer kan wegglippen voordat de gastvrouw (de ziel) het merkt en de kans krijgt de deur op slot te doen. Maar het is natuurlijk een illussie te denken de hemel te kunnen vangen en als ie langs is gekomen (om de ziel mee te nemen) heeft het geen zin meer de grendel op de deur te doen want dan ben je/is je ziel al meegenomen door de hemel/naar de hemel. Prachtig! terug naar boven |
| I came to buy a smile today - dickinson - 3 augustus 2011 Je moet goed kijken om te zien hoe dit gedicht qua rijm in elkaar zit. Of Emily Dickinson dat bewust gedaan heeft? smile - small ; well - sell Sir - are - star - Sir Met de eerste 'Sir' linkt ze het eerste deel aan het tweede deel van het gedicht dat met 'Sir' eindigt. De kunst is om dat in het Nederlands dan ook - enigszins - zo te krijgen, zonder de oorspronkelijke betekenis al te zeer geweld aan te doen. De diamanten, topazen en robijnen beperken je in je mogelijkheden, maar enfin. Nu die glimlach nog. Je gúnt het haar zo. terug naar boven |
| when I am dead, my dearest - weer rossetti - 2 augustus 2011 Het zonnetje scheen gelukkig weer, dus dan kunnen we zo'n lied over de dood wel hebben. Ik loop jaren achter, blijkt wel weer, want het net staat vol met vertalingen van dit gedicht. Ik kon er zo al vier vinden (o.m. van H. Reuvers en Henk Harmsen en twee waarvan niet duidelijk is wie de vertaler is). Het blijft leuk om te vergelijken. Wie dat ook wil doen, moet ze zelf maar even via google zien te vinden. Ik hou van dansende gedichten, zoals deze. Misschien omdat ze dan veel makkelijker in je hoofd blijven hangen. Het zal ook wel met mijn liedteksten-liefhebberij te maken hebben. Bij songteksten kun je trouwens nog wel eens smokkelen of variëren bij lange noten e.d., maar dat kan bij strak ritmische gedichten nou net weer niet. Opgave bij dit gedicht of uitdaging zo u wilt - maar dat woord heeft zijn kracht verloren - zijn de twee laatste regels van de beide strofen, waarin de woorden 'remember' en 'forget' worden herhaald. Bijzonderheid daarbij: het woordje 'haply', wat niet happy/happily betekent, maar in vroeger tijden stond voor: perhaps, by accident, by chance. Christina Rossetti is er dus niet zo zeker van of je nog zult kunnen denken of vergeten als je dood bent. Of misschien heeft ze bedoeld dat het dan allemaal niet meer uitmaakt of zij, dan wel haar liefste, al dan niet aan elkaar denken. Die beide mogelijkheden te pakken zien te krijgen is schier ondoenlijk. terug naar boven |
| remember (gedachten) - christina rossetti - 31 juli 2011 Nog een sonnet en weer van Christina Rossetti. En eveneens een jambische pentameter. Rijmschema: a b b a a b b a c d d e c e Bij sommige gedichten zit ik al na een paar regels in mijn fantasie op een spoor dat niet per se hoeft overeen te komen met waar de dichter naartoe gaat. En vervolgens kan ik mijn eigen gedachten niet meer los laten. Dat was ook nu het geval, zelfs zodanig dat ik het resultaat geen vertaling kan noemen. Het gedicht is wel gebaseerd op 'Remember'. Met de laatste regel kun je twee kanten op. Het kan een oproep zijn, maar je kunt er ook in gedachten 'k voor zetten. terug naar boven |
| christina rossetti: two gazed into a pool, he gazed and she - 30 juli 2011 Een bekend sonnet dit keer, een jambische pentameter. Rijmschema: a b b a a b b a c d d c d c Dat beperkt een mens behoorlijk in zijn mogelijkheden. Vooral als je het liefst de 2e regel : 'Not hand in hand, yet heart in heart, I think' zoveel mogelijk overeind wilt houden. Net zoals de herhaling van 'each' in de 5e, 6e en 7e regel. Het 'zij aan zij' past wonderwel bij het eerdere 'hij en zij' en 'zij en hij'. En verder past het 'naar elkaar' en 'uit elkaar' mooi, hoewel het vanwege het rijm werd ingegeven. Van de slotregel kon ik geen afscheid meer nemen. Het origineel lijkt een beetje een noodgreep te zijn (mag je dat zeggen?) en via het rijm werd het 'moed insprak'. Zo van 'ga nou maar' . terug naar boven |
| en 3 x emily dickinson's presentiment is that long shadow on the lawn naast elkaar - 25 juli 2011 In een stuk in de Volkskrant van 9 december 2005 trof ik twee vertalingen aan van dit korte gedichtje. Eén van Peter Verstegen en één van Jan Eijkelboom.
Ik denk dat Emily Dickinson met 'suns' bedoelde dat de zon nu eenmaal altijd, elke dag weer, ondergaat. Aan het goede komt altijd weer een eind misschien? In die zin had ik, als ik al voor 'zonnen' had gekozen, gezegd: 'Teken dat zonnen ondergaan". Maar door 'zonsondergang' te gebruiken en niet 'de zonsondergang" ben je er ook. Mooi overeenstemmend met de klankenreeks van Emily Dickinson is Peter Verstegen's : 'gras bericht dat daglicht voor het donker zwicht' 'strartled grass that darkness is about to pass' Wat ik zelf mooier vind dan 'geschrokken gras' en ''t verschrikte gras' is het idee dat het gras er rustig bij ligt en wordt opgeschrokken door de schaduw en daaruit haar conclusies kan trekken. Enfin. Allerlei varianten voor die 3e en 4e regel hebben de revue gepasseerd. Eerst vanuit de gedachte dat het gras verrast moest zijn en de schaduw de boodschap van de duisternis brengt: Het brengt door duisternis belast Haar boodschap die het gras verrast. OF Een boodschap die het gras verrast Daarmee door duisternis belast Toch maar niet, was de conclusie. Eenmaal op 'opgeschrokken' gekomen, kwam ook nog deze variant langs: En 't gras dat opgeschrokken is Verwittigend van duisternis Maar Emily Dickinson zet het gedicht in de tegenwoordige tijd; het speelt zich voor haar ogen af, als het ware. Is that long shadow on the lawn. Darkness is about to pass. Daarom luidt de vertaling nu als volgt: Een voorgevoel, die lange schaduw op 't gazon Voorbode van zonsondergang En 't gras dat opgeschrokken wordt Weet, het wordt donker binnenkort terug naar boven |
| 4
x to make a prairie it takes a clover and one bee - 23 juli 2011
(op 8-8-11 Vestdijk toegevoegd; op 9-10-11 Louise van Santen
toegevoegd) Wat je allemaal wel niet met woorden kunt doen! Zo'n kort gedichtje en dát levert al 4, nee zelfs 5, inmiddels 6 verschillende vertalingen op. Leuk om bij elkaar te zien staan. Onlangs nummer 7 gevonden.
Een paar kanttekeningen. Met 'to make' en 'it takes' moet je wat doen. Guus Vreeburg kiest voor 'Wil je een weide', dat vervroegt de alliteratie. Het 'vereist' van Peter Verstegen vind ik wat vormelijk klinken. Ik heb voor 'mooie' en 'maak' gekozen. Dan 'a clover'. Een klaver zeggen we eigenlijk niet; wel klaver of klavertje en dan liefst klavertje vier. Ook omdat je in de 2e regel nog de kans krijgt 'klavertje' te gebruiken, kun je goed 'maak je met klaver' zeggen in de 1e regel, vind ik. Ons 'bijtje' kent het Engels niet. Maar 'bijtje' brengt wel perfect tot uitdrukking wat voor piepklein beestje voor een hele weide kan zorgen. En omdat het ook nog eens mooi klinkt bij weide heb ik daarvoor gekozen. Bij het hardop lezen bleef ik bij de 2e regel steeds 'één klavertje, één bijtje' zeggen. Dat klinkt beter dan 'één klavertje, een bijtje' op de een of andere manier. 'Eén klavertje en een bijtje' had weer wel goed geklonken overigens, dus als je 'en' er tussen zet. Revery: a state of pleasant dreamy thought. Zo is het. Het is méér dan dromen alleen. Er staat ook geen 'dreaming', wat best had gekund. Daarom moet het voor mij 'mijmerij' zijn. Wat wel prachtig is, is het 'en droom erbij' van Ivo van Strijtem. Vooral omdat daar de bij weer om de hoek komt kijken. Maar al met al misschien toch teveel bij bij elkaar? "It takes' en 'will do' zijn aan elkaar gewaagd in het Engels. Je hebt een klavertje en een bij nodig, maar met mijmeren alleen kom je er ook. Dat voldoet. 'De droom is al voldoende fijn' brengt dit teweegbrengen echter niet tot uitdrukking. 'Een droom zou op zichzelf voldoen' heb ik overwogen. Maar ik wilde juist van de dromerij af. En 'If bees are few' was er ook nog. Op de een of andere manier kwam ik via 'gebrek' op 'plek' en op 'zelf maken, creëren of scheppen'. En nog weer uren later, toen ik nog eens naar mijmerij keek, kwam ik op peinzen. 'Bij een gebrek aan bij' kan natuurlijk niet, vandaar ''bij bij-gebrek'. terug naar boven |
| the grass so little has to do - 21 juli 2011 Altijd ontdek je weer iets nieuws bij het vertalen. Ik had al vrolijk: 'ontvangt de vlinders in haar groen' geschreven, blijk het 'zijn groen' te moeten zijn. Minder mooi, maar wat moet dat moet. Ga je mee met het halfrijm van Emily Dickinson, of mag volrijm ook, zij het af en toe, want anders wijkt het teveel van haar stijl af? Lastige keuzes. In de 3e en 4e regel van de eerste stofe komen 'butterflies to brood' en 'bees to entertain' voor. 'Ontvangt de vlinders' moet dit enigszins opvangen en 'het groen dat door de bijen wordt aangeprezen' verbindt de 4e regel ook stevig met de 3e. In de 3e strofe gaat het over 'dews' en 'duchess'. Door te kiezen voor 'dame' in plaats van een letterlijke vertaling blijft de allitteratie overeind. De 3e en 4e strofe zijn trouwens bijzonder vanwege het rijmschema: a -b - c - d en a - b - e - d . (halfrijm bij 'pearls 'en 'pass'). Althans, zo kijk ik ernaar. Over 'Ik wou dat ik er lag' ben ik zeer tevreden. Allereerst omdat die twee maal 'I' terugkomt. Maar ook omdat je er nu twee kanten mee opkunt. Ik denk dat ze een hooisprietje zou willen zijn dat in de hooischuur ligt. Maar, zo geformuleerd, kan het ook betekenen dat ze op het gras zou willen liggen. Even goede vrienden. terug naar boven |
| if I shouldn't be alive - emily dickinson - 21 juli 2011 If I shouldn't - If I couldn't doe dat maar eens na in het Nederlands: onbegonnen werk. Wat wel haalbaar is en wat mij betreft een eerste vereiste bij het vertalen is het metrum en het ritme van het gedicht aanhouden. Maar Emily Dickinson stelt je nog voor andere opgaven. Toen ik in Meander Magazine online twee vertalingen van dit gedicht vond, werd ik geprikkeld om eens te kijken of het beter kan, in mijn ogen. Allereerst de versies van Peter Verstegen en Jan Eijkelboom, met commentaar erop.
Peter Verstegen volgt gelukkig het metrum (trochee) van Dickinson. In een eerdere versie van de vertaling was 'het gedachteniskruim': 'In memoriam kruim'. 'Diep' en 'lip' voor 'asleep' en 'lip' is prachtig gevonden en het blijft dicht bij het origineel.
Jan Eijkelboom's vertaling van de 2e strofe volgt weliswaar niet het origneel qua metrum, maar loopt fantastisch. Waarom heeft hij de 1e strofe niet óók zo ingericht vraag ik me af. Nu komen de twee strofen los van elkaar te staan, alleen al door de vorm. 'Lippen van graniet' is daarentegen weer veel mooier dan 'met granieten lip'.
Roodborstjes zijn ellendelingen voor wie de trochee als versvoet heeft. 'Robins' klinkt zoveel zachter dan roodborst; merels zou wat dat betreft beter klinken, maar die hebben weer geen rode das. Dus toch 'roodborst'. Al die d's in 'die met de rode das' passen bij de stijl van Emily Dickinson. In de 2e strofe stond die granieten lip mij een beetje tegen. Die staat er vooral vanwege 'asleep' in de 6e regel. Daarom staat er ook niet 'lips', denk ik. Vandaar de 'granieten mond'. Die zie ik zo voor me. terug naar boven |
| strofe er weer uit - 18 juli 2011 Meende ik een strofe overgeslagen te hebben uit 'Because I could not stop for death', maar nu kom ik de versie zónder die strofe toch weer in verschillende anthologieën tegen. Hij is ook niet erg mooi en kan er inderdaad beter uit. Geschrapt dus maar weer. terug naar boven |
| emily dickinson: I had been hungry - 14 juli 2011 Nog zo'n compact gedicht van Emily Dickinson. Prachtig. Diep moet je erin duiken om het te pakken te krijgen. En, wat wel vaker gebeurt, kost de ene strofe veel meer tijd dan de andere. Dit keer gaf de 3e strofe kopzorgen. Tot ik besloot het op te geven én de natuur én de vogels allebei op te nemen. Jammer, van de vogels, maar ja, het kon niet anders. Het begon al goed met: 'Ik had ernaar verlangd'. Ernaar? Hoe langer je ernaar kijkt, des te gekker ziet het eruit. Moet het niet er naar zijn, begon ik me af te vragen. Maar nee hoor, toch ernaar, volgens de Dikke Van Dale. (Ook dat gepuzzel en opzoekwerk maakt vertalen leuk). Verder is - achteraf bezien - 'waar de weelde was' en 'die rijkdom daar' wel aardig, maar het was me er niet om begonnen. terug naar boven |
| emily dickinson: there's a certain Slant of light - 12 juli 2011 Heavenly hurt, begin er maar eens aan. Ondoenlijk om dat mooi te vertalen. In een paar prachtige regels zulke mooie beelden oproepen, dat kan Emily Dickinson als geen ander, vind ik. Een paar kanttekeningen. In het woord 'gedragen' komt voor mijn gevoel het opheffen door te dragen dicht bij de betekenis van 'heft' én het brengt tegelijkertijd het drukkende van op gedragen toon zingen mooi tot uiting. Beter dan 'verheven'. Zinnigheid kan zowel staan voor het zinvol zijn, de redelijkheid, als voor lust of begeerte. Als vertaling van the 'meanings' wordt natuurlijk het zinvol zijn bedoeld. Het licht dat je dichtbij brengt, dicht bij de intensiteit van het leven. Je bent er even kind aan huis. Zo borrelde kind aan huis bij de schikgodin bij me op. De schikgodin die over leven en dood beschikt. terug naar boven |
| strofe overgeslagen van: because I could not stop for death - 9 juli 2011 Ik kom er nu achter dat ik een strofe per abuis heb overgeslagen bij het vertalen van "Because I could not stop for death". Raadselachtig. Enfin, nu gecorrigeerd deze fout.. terug naar boven |
| roald dahl: television - 3 juli 2011 Bijna een maand niet of nauwelijks aan vertalen toegekomen door persoonlijke omstandigheden. Je moet je kop erbij hebben, dat blijkt dan maar weer. Iets luchtigs leek dan ook op zijn plaats nu. En op de plank lag al een tijdje de tirade van Roald Dahl over de ellende die de TV veroorzaakt. Zijn stem erbij is eigenlijk onontbeerlijk. terug naar boven |
| the day before you came - 5 juni 2011 Vaak als ik een beroemd nummer zelf niet ken, blijkt dat uit de jaren 80 te dateren. Druk met studie en kinderen was ik toen. Niet bezig met muziek. Dat was ook het geval met 'The day before you came' van Abba. Typisch een song waarbij je moet beginnen met de kernzin: 'the day before you came', om later niet in de problemen te komen. Ander lastig punt: hoe vertaal je 'I must have' adequaat? Ik heb het op verschillende manieren gedaan: 'ik zal ....'' - ' ik heb vast ....' - en woorden gebruikt als: vast en zeker, ongetwijfeld, onbetwist, daar kun je van op aan. Wat een mooi weemoedig lied! terug naar boven |
| she was a phantom of delight - 24 mei 2011 Een viervoetige jambe oftewel een jambische tetrameter. Eén van de bekendste gedichten van William Wordsworth. Al in 1940 vertaald door J.C. Bloem. Het is wel aardig om die versie eens naast de mijne te zetten. Wat je al niet met woorden kunt doen. Maar dan heb je ook het origineel nodig om te kunnen vergelijken: She was a Phantom of delight When first she gleamed upon my sight; A lovely Apparition, sent To be a moment's ornament; Her eyes as stars of Twilight fair; Like Twilight's, too, her dusky hair; But all things else about her drawn From May-time and the cheerful Dawn; A dancing Shape, an Image gay, To haunt, to startle, and waylay. I saw her upon nearer view, A Spirit, yet a Woman too! Her household motions light and free, And steps of virgin-liberty; A countenance in which did meet Sweet records, promises as sweet; A Creature not too bright or good For human nature's daily food, For transient sorrows, simple wiles, Praise, blame, love, kisses, tears, and smiles. And now I see with eye serene The very pulse of the machine; A Being breathing thoughtful breath, A Traveller between life and death; The reason firm, the temperate will, Endurance, foresight, strength, and skill; A perfect Woman, nobly planned, To warn, to comfort, and command; And yet a Spirit still, and bright With something of angelic light
Zo lastig als onderstaand gedicht Lucy Gray was, zo inspirerend was het werken aan deze phantom of delight. terug naar boven |